Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), “Deprem Bölgesi Konut Arzı ve Bölgesel Kira Enflasyonu Gelişmeleri” başlığıyla kapsamlı bir araştırma yayımladı.
Yapılan çalışmada, dezenflasyon sürecinde kiralarda gözlemlenen katılığın, 6 Şubat 2023 depremleri sonrası konut stokunda yaşanan kayıplar ve gerçekleşen göçler tarafından etkilendiği vurgulandı. Bununla birlikte, kamu öncülüğündeki yeniden imar faaliyetlerinin, deprem bölgesinde ve dolaylı olarak etkilenen illerde konut arzını hızla artırarak kira artışlarını yavaşlattığı ifade edildi.
6 Şubat sonrasındaki dönemde deprem bölgesindeki konut stokunun azalması nedeniyle kiraların hızla yükseldiği hatırlatıldı. Özellikle deprem bölgesiyle coğrafi yakınlığı olan veya güçlü göç ilişkileri bulunan illerde kiralardaki artışın daha belirgin hale geldiği belirtildi.
Konut kaybının telafisi amacıyla başlatılan yeniden imar sürecine dair TOKİ verileriyle ilgili olarak şunlar aktarıldı:
“TOKİ tarafından tamamlanan deprem konutlarının sayısı, 2025 yılı başında 201 bin seviyesine, yıl sonunda ise yaklaşık 434 bine ulaşması beklenmektedir. TOKİ’nin deprem öncesi üç yılda ürettiği konut sayısı yaklaşık 213 bin olarak değerlendirildiğinde, bu veriler konut arzında önemli bir artışa işaret etmektedir. Konut arzındaki toparlanma, yapı kullanım izinlerinde de açıkça görülmektedir. Deprem bölgesinin Türkiye genelindeki yapı kullanım izinlerinden aldığı pay, deprem öncesinde ortalama yüzde 12 civarındayken, 2025 yılı itibarıyla bu oran yüzde 20’nin üzerine çıkmıştır.”
Çalışmada illerin “deprem bölgesindeki iller”, “deprem nedeniyle kiraların belirgin biçimde etkilendiği iller” ve “diğer iller” olmak üzere üç grupta incelendiği ifade edildi. Deprem illerindeki kira enflasyonunun, 2023 ve 2024 yıllarında diğer iki grup üzerinde belirgin bir şekilde seyrederek, konut teslimlerinin hızlandığı 2025 yılında yavaşlamaya başladığı gözlemlendi. Deprem sonrası konut arzındaki kayıpla birlikte hızlanan kira artışlarının, arzın yeniden güçlenmesiyle azaldığı kaydedildi.
Konut arzındaki iyileşme kira enflasyonundaki yavaşlamayı destekleyebilecek unsurlardan biri
Geri göç yoluyla diğer illerdeki talebin de azaldığına dikkat çekildi. Kira enflasyonunun 2024 ve 2025 yıllarında diğer illere benzer bir seyir izlediği, 2026 yılında ise belirgin bir şekilde daha düşük gerçekleşmesi bekleniyor. Bu durum, deprem bölgesindeki konut arzının toparlanmasının geri göç yoluyla daha önce göç alan illerdeki kiralık konut talebini kademeli olarak azaltabileceği anlamına geliyor.
Ayrıca, inşaat faaliyetlerinin bölgesel dağılımındaki değişiklikler ve geleceğe yönelik beklentiler de araştırmada ele alındı. “Deprem konutu projelerinin büyük ölçüde tamamlanmasıyla inşaat sektörü istihdamının deprem bölgesinde gerilemesine karşın, bölge dışındaki illerde hızlı bir artış gösterdiği” belirtiliyor. İnşaat kapasitesinin bölge dışına yönelmesi, konut arzındaki artışın önümüzdeki dönemde daha geniş bir coğrafyaya yayılabileceğine işaret ediyor. Geri göç sürecinin zamana yayılması göz önünde bulundurulduğunda, deprem sonrası başlayan yeniden imar sürecinin kira dinamikleri üzerindeki etkilerinin sadece deprem konutlarının teslimiyle sınırlı kalmayabileceği değerlendiriliyor. Bu çerçevede, deprem bölgesindeki konut arzı artışının, hem deprem bölgesinde hem de dolaylı etkilenen illerde kira artışlarını baskılamaya devam etmesi bekleniyor. Böylece, konut arzındaki iyileşmenin gelecekte kira enflasyonundaki yavaşlamayı destekleyecek önemli unsurlardan biri olacağı öngörülmektedir.
Kaynak: ANKA




