Everest Dağı’nın zirvesine yakın bir kireçtaşı mağarasında hayatını kaybeden ve “Yeşil Botlar” (Green Boots) olarak bilinen dağcının naaşı, üzerinden 30 yıl geçtikten sonra nihayet dağdan indirilme aşamasına geldi. Eğer bu operasyon başarılı olursa, Everest’in “ölüm bölgesi” olarak adlandırılan kısmında gerçekleştirilecek olan bu zorlu görev, Yeşil Botlar’ın kimliğine dair yıllardır süregelen tartışmalara da son verebilir.
The Guardian’da yer alan habere göre, 1996 yılında Everest’te meydana gelen şiddetli bir tipi sırasında hayatını kaybettiği iddia edilen dağcının, Hintli dağcı Tsewang Paljor olduğu sıkça dile getirilse de bu bilgi hiçbir zaman kesin olarak kanıtlanamadı. Hindistan hükümetinin yakın zamanda açıkladığı kurtarma planı ise bu iddiaları sorguladı ve Yeşil Botlar’ın Paljor değil, o gün zirveye yakın bir yerlerde yaşamını yitiren başka bir Hintli dağcı olan Dorje Morup olduğunu öne sürdü.
Everest’in simgelerinden biri haline geldi
Yeşil Botlar, uzun yıllardır Everest efsanelerinin ayrılmaz bir parçası olarak kabul ediliyor.
Açık yeşil Koflach marka dağcılık botlarından aldığı lakapla bilinen bu dağcı, dünyanın en yüksek zirvesine tırmananlar için önemli bir referans noktası haline geldi.
Deniz seviyesinden yaklaşık 8 bin 500 metre yükseklikte, zirveye yalnızca 350 metre mesafedeki küçük bir kaya çıkıntısının altında yatan ceset, sanki bir uykuda gibi kıvrılmış bir şekilde duruyor. Kırmızı polar ceketi yüzüne kadar çekilmiş durumda; bu durum, dağcıların eksi 30 dereceyi bulan sıcaklıklar ve şiddetli rüzgârlarla mücadelesinin bir yansıması olarak değerlendiriliyor. Bu fırtına, dağcı-yazar Jon Krakauer’ın çok satan kitabı “Into Thin Air”da da detaylı bir şekilde anlatılmıştı.
1996’dan bu yana birçok dağcı, Everest’in 8 bin 848 metrelik zirvesine ulaşırken Yeşil Botlar’ı bir referans noktası olarak kullandı. Bazı tırmanıcılar, ana kampa telsizle ulaşıp Yeşil Botlar’ın yanına geldiklerini bildirirken, diğerleri cesedin yanında kısa bir süre dinlendi ya da burayı sığınak olarak kullandı.
Everest’te yaklaşık 200 ceset bulunuyor
Uzmanlar, Everest’te hâlâ yaklaşık 200 kişinin naaşının bulunduğunu belirtiyor. Yakınlarını kaybeden aileler zaman zaman kurtarma girişimlerinde bulunsa da, aşırı yükseklik, maliyet ve riskler nedeniyle cesetlerin dağdan indirilmesi genellikle mümkün olmuyor. Helikopterlerin de bu irtifalarda güvenli bir şekilde operasyon yapması mümkün değil.
Son derece zorlu bir görev
The Guardian’a ulaşan ihale belgelerine göre, Hindistan hükümeti, Yeşil Botlar’ı dağdan indirmek için uzman ekiplerden teklifler topluyor. Operasyonda görev alacak ekipte, Everest zirvesine birden fazla kez çıkmış en az altı Şerpa bulunması gerekmekte. Ekipten, görevin başarıyla tamamlandığını belgeleyen kanıtlar sunması ve naaşı ekim ayına kadar Delhi’ye ulaştırması isteniyor.
Belgelerde Yeşil Botlar’ın Dorje Morup olduğu açıkça ifade ediliyor. Kimlik tespitinin daha önce yapılan teknik incelemelere dayandığı belirtilse de detaylar hakkında bilgi verilmemekte. Ayrıca, makamların naaşı neden indirmek istediği ise netlik kazanmadı.
Morup ve Paljor, 1996 yılında Hindistan-Tibet Sınır Polisi’nin (ITBP) Everest’e kuzey yönünden yapılacak ilk Hint zirve tırmanışını hedefleyen ekibinde yer alıyordu. İkili ve üçüncü bir ekip üyesi aynı gün zirveye yöneldi, ancak geri dönüşleri mümkün olmadı.
Everest Sherpa Expedition’ın kurucusu Tshiring Jangbu, daha önce birçok ceset kurtarma operasyonunda görev aldığını belirterek, Yeşil Botlar’ın indirilmesinin deneyimli bir ekip için dahi son derece zor ve tehlikeli bir iş olacağını ifade ediyor. Deniz seviyesindeki oksijenin yalnızca üçte birinin bulunduğu 8 bin metrelik yüksekliklerde çalışmak büyük fiziksel güç gerektirdiği gibi karar verme süreçlerini de zorlaştırıyor.
Jangbu, buz tutmuş bir dağcı cesedinin ekipmanlarıyla birlikte 200 kilograma kadar ulaşabildiğini belirtiyor. Donmuş uzuvların doğal olmayan açılarda sabitlenmesi, cesedin kayalık ve buzlu araziden indirilmesini oldukça güç hale getiriyor.
“Bazen bükemediğimiz bir uzvu kesmek zorunda kalıyoruz” diyen Jangbu, bunun son derece zor bir karar olduğunu, ancak başka seçeneklerin bulunmadığını ifade ediyor.
Şerpalar için manevi yük
Alan Arnette’e göre, bu tür görevler, çoğunluğu Budist olan Şerpalar üzerinde manevi açıdan ağır bir yük oluşturuyor.
“Şerpalar bedenlere saygısızlık edilmesine inanmaz. Hatta cesetlere dokunulmasını bile doğru bulmuyorlar” diyen Arnette, böyle bir operasyonun maliyetinin yaklaşık 150 bin doları bulabileceğini öngörüyor.
Nepalli turizm şirketi Makalu Adventure, ihale takviminde belirtilen haziran-ekim döneminin muson yağmurlarına denk geldiğini ve yoğun kar yağışının kurtarma çalışmalarını zorlaştırabileceğini ifade ediyor. Şirkete göre, operasyonun başından sonuna kadar yaklaşık 40 gün sürmesi bekleniyor.
Aileler için kapanış anlamına geliyor
Himalayalar’da seferler düzenleyen Adventure Consultants şirketinin sahibi, Yeni Zelandalı dağcı Guy Cotter, 1997 yılında Morup ve Paljor ile aynı yıl hayatını kaybeden bir dağcının naaşının Everest’ten indirilmesini koordine etmişti.
Cotter, “Bunun çok daha önce yapılmış olması iyi olurdu” diyerek Yeşil Botlar’ın dağdan indirilmesi girişimini destekliyor.
“Aileler için bir naaşın dağdan geri getirilmesi bir kapanış duygusu yaratıyor. Yeter ki bu başka insanların hayatını gereksiz yere riske atmasın” diyen Cotter, bazı kurtarma operasyonlarında ek can kayıpları yaşandığını ve bunun son derece hassas bir denge gerektirdiğini vurguluyor.
Arnette’e göre, ailelerin cenazeyi geri istemesi de süreci karmaşık hale getirebiliyor. Çünkü birçok deneyimli dağcı, tırmanış sırasında ölmesi halinde naaşının dağda bırakılmasını, ancak mümkünse göz önünde olmayan bir yere taşınmasını tercih ediyor.
Son 10 yılda Yeşil Botlar’ın yerinin değiştirildiği ya da gömüldüğüne dair doğrulanmamış iddialar ortaya atılsa da, Arnette, Everest’ten dönen birçok dağcıyla görüştüğünü ve hepsinin aynı şeyi söylediğini belirtiyor:
“Yeşil Botlar hâlâ mağarada, her zaman olduğu yerde duruyor.”
Kaynak: Gazete Oksijen




