Uluslararası Doğayı Koruma Birliği’nin (IUCN) nesli tehlike altında olan türler listesinde yer alan caretta caretta deniz kaplumbağalarının en büyük yuvalama alanları, Türkiye’nin Akdeniz kıyılarında bulunmaktadır. Türkiye’de Tarım ve Orman Bakanlığı’na bağlı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü (DKMP) ile Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na bağlı Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü, toplamda 21 yuvalama kumsalını koruma altına almıştır. 29,5 kilometre uzunluğuyla Belek kumsalı, her gün yüzlerce yavru deniz kaplumbağasının denizle buluşmasına ev sahipliği yapıyor.
32 YILLIK PROJE
Antalya’nın Serik ilçesine bağlı Belek’te, 1994 yılından bu yana yürütülen caretta caretta koruma projesi, 32 yılı geride bıraktı. Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü ve Belek Turizm Yatırımcıları Birliği’nin (BETUYAB) desteğiyle Ekolojik Araştırmalar Derneği (EKAD) tarafından gerçekleştirilen projede, şimdiye kadar denize ulaştırılan yavru sayısı 1,5 milyonu aşmıştır. Deniz kaplumbağalarının yumurtaları, hava sıcaklığına bağlı olarak 45-60 gün süren bir kuluçka döneminin ardından açılmaktadır.
‘100 CİVARINDA YUVADAN YAVRU ÇIKIŞI OLDU’
EKAD Başkanı Dr. Ali Fuat Canbolat, caretta caretta yuvalarından yavru çıkışlarının yaklaşık 10 gün önce başladığını belirtti. “Deniz kaplumbağalarının yuvalama dönemi her yıl mayıs ayında başlıyor. Şu anda Belek bölgesinde 2 bin 200 yuvayı geçtik. Yavru çıkışları sürerken, aynı zamanda erişkin kaplumbağaların yuvalama süreci devam ediyor. Yuva sayısının muhtemelen 2 bin 500’ü geçeceğini düşünüyoruz. Bugüne kadar 100 civarında yuvadan yavru çıkışı gerçekleşti. Bu da 4-5 bin yavrunun denize ulaştığı anlamına geliyor” şeklinde konuştu.
HEM YUVA HEM YAVRU ÇIKIŞ DÖNEMİ
Dr. Canbolat, şu an hem yuvalama hem de yavru çıkışının aynı anda yaşandığını ifade ederek, “Ergin bireylerin yuvalama süreci temmuz ayı sonlarına kadar devam edecek. Yavru çıkışları ise temmuzun sonuna doğru artış gösterecek. Yuvalama işlemleri temmuz sonuna doğru azalacak, ağustosun başında birkaç yuvadan daha çıkış olabilir, ancak ardından bu süreç tamamlanacak. Yavru çıkış dönemi ise eylül ayı sonuna kadar sürecek” dedi.
KUMSALA ARAÇ GİRİŞİ ÖNLENEMİYOR
Belek, Boğazkent ve Denizkent sahillerinde yuva yoğunluğunun yüksek olduğunu kaydeden Dr. Canbolat, “Kumsala geceleri araç girişi yaşanıyor. Bu durum önemli bir sorun oluşturuyor çünkü ağır araçlar kumun sertleşmesine neden olarak yavruların yuvadan çıkışını engelliyor. Bu bölgede karşılaşılan en büyük sorunlardan biri bu. Ayrıca kumsalda çok sayıda çöp bulunuyor” ifadelerini kullandı.
‘BURASI ÇOK HASSAS BİR ALAN’
Dr. Canbolat, bu kumsalın yuvalama açısından kritik bir bölge olduğunu vurguladı. “Köprüçay’ın denize döküldüğü alanın batısı ve doğusundaki 1 kilometrelik alanlarda her birinde yaklaşık 1000 yuva oluşuyor. Bu durum büyük bir yoğunluk anlamına geliyor. Bu nedenle burası son derece hassas bir alan. Araç girişi kesinlikle olmamalı. Ayrıca, içki şişelerinin kırılıp bırakılması, hem carettalar hem de insanlar için büyük bir tehlike oluşturuyor” dedi.
SAZLIKLARI YAKIYORLAR
Dr. Canbolat, en çok yuva oluşan bu alanda caretta carettalar için başka bir tehlikenin de ışıkları engelleyen sazlıklar olduğunu belirtti. “Bu sazlıklar, doğal olarak ışıkların perdelenmesini sağlıyor. Ancak zaman zaman bazı kişiler tarafından yakılıyor. İlk geldiğimiz yıllarda bu sazlıklar çok daha gürdü. Şu anda ise bunların yakılması, geri planda gelen ışık kaynaklarını perdeliyor ve yavruların denize ulaşmasını zorlaştırıyor. Araç girişi, sahildeki çöpler ve sazlıklar, bu üç sorun arasında en önemlisi araç girişi” dedi.
HER SABAH CARETTALARLA KARŞILAŞIYORLAR
Uzun yıllardır sabah erken saatlerde Boğazkent kumsalında balık tutan Mehmet Gökbulut, balık tutma sırasında hem carettaların yuvalama anlarına hem de yavruların denize çıkışına tanıklık ettiklerini anlattı. Carettaları görünce dikkatli davrandıklarını söyleyen Gökbulut, bazı yavruların ışık yüzünden yanlış yöne gittiğini belirtti. Yavruları elle temas etmeden, kumla birlikte deniz kenarına bırakmaya çalıştıklarını ifade etti. EKAD gönüllüleriyle her sabah karşılaştıklarını ve bilgilendirildiklerini belirten Gökbulut, sahilde araç girişinin büyük bir sorun olduğunu ve emniyet ile belediye görevlilerinin bu konuda önlem alması gerektiğini vurguladı.
İÇKİ ŞİŞELERİNİ KIRIP ATIYORLAR
Bazı kişilerin çöplerini sahilde bıraktığını ve içki şişelerini kırarak attığını ifade eden Gökbulut, “20 yıldır burada her sabah çöpleri toplamaya çalışıyorum. Cam kırıkları çok tehlikeli. Tatil için gelen biri cam kırığından etkilenirse ne olacak? Biz burada yürürken bile dikkat ediyoruz. Görevlilere soruyoruz, ‘Yavrular var mı, yürüyebilir miyiz?’ diye. Eğer yavru çıkışı varsa yürüyemeyiz ve çok daha dikkat etmemiz gerekiyor” şeklinde konuştu. (DHA)




