




Dünya Doğayı Koruma Birliği (IUCN) tarafından nesli kritik tehdit altında olarak sınıflandırılan Akdeniz fokları, geçmişte sayılarının 700’e kadar düştüğü bir dönemi geride bıraktı. Şu anda dünyada sadece dört bölgede bulunan bu tür, Türkiye ve Yunanistan’ın Doğu Akdeniz kıyılarında ile Doğu Atlantik’teki bazı yerlerde yaşamaktadır. Yapılan koruma çalışmaları sayesinde geçtiğimiz yıl, Akdeniz foku popülasyonunun 800-900 birey arasına yükseldiği tespit edildi. Türkiye kıyılarında ise yaklaşık 120 yetişkin bireyden oluşan bir nüfus, dağınık bir şekilde yaşamını sürdürmektedir.
İNSAN ETKİSİ ÖLÜMLERİN ÖNEMLİ NEDENİ
Akdeniz foklarının karşılaştığı en büyük tehdit, insan kaynaklı faktörlerden kaynaklanmaktadır. Türkiye’de, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü (DKMP) ve SAD-AFAG gibi kuruluşlar, Mersin’deki ODTÜ Deniz Bilimleri Enstitüsü ile işbirliği yaparak önemli koruma projeleri yürütmektedir. Fokların balıkçı ağlarına takılarak boğulması, bu türün en yaygın ölüm nedenleri arasında yer almakta. Diğer ölüm sebepleri ise insanlar ve hastalıklar olarak sıralanmaktadır. Genel olarak ölüm nedenlerinin yüzde 75’inin insan kaynaklı olduğu bildirilmiştir.
MAĞARA KORUMA ÇALIŞMALARI
Akdeniz foklarının korunmasına yönelik yapılan çalışmalar, Alanya’da yoğunlaşmıştır. Alanya DKMP Şefliği tarafından oluşturulan ‘Akdeniz Foku Koruma ve Envanter Çalışma Grubu’, bölgedeki tescilli mağaralarda uzman hidrobiyologlar eşliğinde çalışmalar yapmıştır. Bu süreçte mağaraların içleri temizlenerek, kum yapıları fokların üreme ve barınma koşullarına uygun hale getirilmiştir. Ayrıca, ergin ve yavru fokların takibi için fotokapanlar kurulmuş ve mağara girişlerine uyarı tabelaları yerleştirilmiştir. Kurum, gelecek nesillere bu biyoçeşitliliği aktarma amacında olduğunu belirtmiştir.
GEÇMİŞTE AÇIK KIYILARDA YAŞIYORLARDI
SAD-AFAG Koordinatörü Cem Orkun Kıraç, Akdeniz foklarının yaşam alanlarının yalnızca deniz mağaraları ile sınırlı olarak tanımlanmasının yanlış olduğunu ifade etti. Kıraç, fokların geçmişte insanların ulaşamadığı açık kıyılarda yaşadığını belirterek, “Bu hayvanlar, yıllar önce tüm Akdeniz ve Türkiye’de insanların uğramadığı, uzak ve açık kıyılarda yaşıyorlardı. Zamanla sıkıştıkları için mağaralara sığındılar. Ancak bu, onların doğal habitatının mağara olduğu anlamına gelmiyor.” dedi.
RAHAT BIRAKILIRSA AÇIK KIYILARA DÖNERLER
Kıraç, fokların insan baskısından uzaklaşmak için mağara ve çatlaklara sığındığını belirtti. “Zorunlu olarak bu alanlara gidiyorlar, ancak aslında normalde rahat bırakıldıklarında açık kıyılarda yaşamaya devam edecekler. Yapılaşma ve betonlaşma olmadan, bu hayvanlar eski yaşam alanlarına dönebilir.” ifadelerini kullandı.
ANTALYA, ÖNEMLİ YAŞAM ALANLARINDAN BİRİ
Cem Orkun Kıraç, Antalya’nın Türkiye’de en fazla Akdeniz fokunun bulunduğu ilk dört il arasında yer aldığını vurguladı. İzmir, Muğla, Antalya ve Mersin kıyılarının tür açısından önem taşıdığını belirten Kıraç, Antalya’da Kaş, Demre, Finike, Kumluca, Kemer ve Gazipaşa bölgelerinin foklara uygun kıyı yapısına sahip olduğunu ifade etti. Kaş’tan Gazipaşa’ya kadar uzanan kıyılardaki mağara ve çatlakların sayısının belirlenmesinin güç olduğunu belirten Kıraç, bu alanların sayılmasının fokların yaşam alanlarının yalnızca mağaralarla sınırlandığı algısını yaratabileceğini kaydetti.
BOZULMAMIŞ KIYILARIN ÖNEMİ
Kıraç, yapılaşma, turizm tesisleri ve limanlar nedeniyle fokların kullanabileceği doğal kıyıların parçalandığını vurguladı. “Doğru soru, Antalya’da kaç tane bozulmamış kıyı şeridi bulunduğudur.” diyerek bu alanların korunmasının önemine dikkat çekti. Fokların, ihtiyaç duydukları doğal kıyılarla birlikte ele alınması gerektiğinin altını çizdi.
KAMERA YERLEŞTİRME ZORLUĞU
Kıraç, fokların kullandığı yüzlerce mağara ve çatlağın hepsine kamera yerleştirmenin pratikte mümkün olmadığını ifade etti. Deniz araştırmalarında ulaşım ve ekipman maliyetlerinin yüksek olduğunu belirten Kıraç, “Deniz koşullarında kameralar yıpranıyor, bu nedenle belirli mağaralarda örnekleme yoluyla izleme yapılması gerekiyor. İzlemenin yalnızca mağaralarla sınırlı kalması, fokların açık kıyılardaki kullanımını gözden kaçırmamıza neden olabilir.” dedi.
ALANYA’DAKİ PROJE ÖNEMLİ BULUNUYOR
Cem Orkun Kıraç, Alanya DKMP Şefliği’nin gerçekleştirdiği çalışmayı olumlu bir gelişme olarak değerlendirdi. Kıraç, “DKMP’nin yaptığı çalışma anlamlı ve desteklenmelidir. İzlemediğimiz bir mağaraya kamera yerleştirilmesi güzel bir uygulama. Ancak Türkiye’deki fok mağaralarının izlenmesi için her birine kamera yerleştirmek hem maddi açıdan




