




İzzeddin Çalışlar
“Üzüme alaca düştükten sonra”
Ankara’nın Kütükçüzade ailesinin kızı Fatma ile Hacı Bayram Veli soyundan gelen Koçzade Hacı Mustafa Efendi’nin ilk çocuğu, 1901 yılında annesinin deyimiyle “Üzüme alaca düştüğü zaman” dünyaya geldi. O dönem, yoksulluğun yaygın olduğu kasabada, su ancak hamamda bulunuyor, ışık ise nadiren gaz lambasıyla sağlanıyordu. Sünnet hediyesi olarak bisiklet yerine bir merkepten başka bir şey beklenmezdi. Genç Vehbi Koç, Topal Hoca’nın falakalı mahalle mektebinden sonra, beş sınıflı iptidai mektebine kaydoldu. Okulu birincilikle bitirip Taş Mektep İdadisi’ne geçti. İlk otomobili ise Meşrutiyet döneminde bir Katolik tüccarın Ankara’ya getirmesiyle gördü.
Kuruluş: İlk adımlar 1920’ler
16 yaşında babasıyla birlikte bakkal dükkanı açtı. O zamanlar Ankara’nın coğrafyasının kader olmadığını gösterecek bir işaret yoktu.
Mustafa Kemal Paşa’nın adını duyduğunda 18 yaşındaydı. Heyet-i Temsiliye ile geldiğinde karşılayan kalabalığa karışmış, onu görmek için parmaklarının ucuna kalkmıştı.
Meclis kurulduğunda alkışlayanlardan biriydi, düşman Polatlı’ya dayandığında ise top seslerini duyanlardandı. Ankara boşaltılırken Çankırı yolunda mermi taşıyan kağnıların, İnebolu’dan orduya yollanan cephane sandıklarının yanından geçti. Kurucu Meclis’in düzeltmen yardımcısı olarak memuriyete başlamış, Muhafız Kıta Komutanlığı’nda askerlik yapmıştı. 25 yaşında Sadberk Hanım ile evlendi ve esnaflıktan tüccarlığa geçmeye karar verdi. Mal almak için İstanbul’a gidip gelmeye başladı. Babası işten elini çekince, Ankara Ticaret Odası’na kaydettirdiği ticarethanenin tek sahibi oldu. 31 Mayıs 1926 tarihinde “Koçzade Ahmet Vehbi” adıyla kaydettirdi. O günden sonra tam yüz yıl geçti.
Kasabası başkent olmuş, her köşesi çağdaşlaşma laboratuvarına dönüşmüştü. 1927 sayımındaki 13,5 milyon vatandaş arasında yer alıyordu. Diğerlerinden farkı, bir mucizeye de onun imza atacak olmasıydı. Aynı yıl çıkan Serbest Mıntıka Kanunu sayesinde hükümetten izin alarak Tophane rıhtımında montaj bantlarında Ford Company’nin Ankara acentesi oldu. 1928’de yeni şirketi Otokoç’un tabelası yeni harflerle yazıldı. Aynı yıl otomobilleri yürüten yakıtı üreten Standard Oil’in Ankara temsilciliğini de aldı. Bu, onun otomobil ve gaz, benzin işindeki ilk adımlarını oluşturuyordu. Büyük hikaye yazılmaya başlamıştı.
Kurumsallaşma ideali 1930-1940’lar
İnşaat, boru, kibrit, hırdavat gibi alanlarda ülkenin ihtiyaçlarını karşılamaya adanmış bir girişimci haline gelmişti. 1938’de kurduğu ilk anonim şirket olan Koç Ticaret ile “müessese olmak” ve kurumsallaşma hedefi belirlemişti. O günlerde hayali olan bu müessese, sonrasında sektörler yaratacak, ilk Türk-Amerikan ortaklığı olan General Electric Ampul Fabrikası ile ülkeyi aydınlatacak yeni alanlara yönelecekti.
İkinci Dünya Savaşı’nın etkileri belirmeye başladığında ticari faaliyetlerini İstanbul’a kaydırdı. Piyasa dinamiklerini keşfetmek ve olağanüstü koşullar altında doğabilecek fırsatları değerlendirmek için bu değişim faydalı oldu.
Kurduğu Motör Ltd. Şti., otomotiv sektörüne olan inancını gösteriyordu. 1944’te yaptığı bu yatırım, savaşın bir gün biteceğine ve sonrasında piyasaların canlanacağına dair öngörüsünün sonucuydu. ABD’ye yaptığı ziyaretlerde sürekli Ford Company ile anlaşma niyetindeydi ve ticaretten sanayiye geçmek için gereken sermaye birikimine ulaşmayı hedefliyordu.
Otomobil sevdası 1950’ler
1950’li yıllarda Münir Nurettin Selçuk’un “Otomobil Uçar Gider” şarkısı dillerdeydi. Vehbi Koç’un otomobil sevdası Ford bayiliği ile devam etti. Bu aracı erişilebilir kılmak için fırsat peşindeydi. Daha önce kapısını çaldığı Ford’dan randevu almakta zorlanan Ankaralı bayi, 1956’da önemli bir fırsat yakaladı. Ford’un 34 Yakın Doğu ülkesindeki acenteleri arasında düzenlenen kota doldurma yarışını Türkiye’deki acentesi kazandı ve takdirname töreni için ABD’ye davet edildi. Ancak daha fazlasını hedefliyordu. Önce bir rapor hazırlayıp Ford’a göndermiş, ardından Başbakan Adnan Menderes’i ziyaret ederek Henry Ford II’ye yazdığı iyi niyet mektubunu cebine koyup yola çıktı.
Queen Mary transatlantiğinden gönderdiği telgrafta, 30 Ekim’de New York’ta olacağını, “Büyük Patron Henry Ford II” ne zaman kabul ederse, görüşmeye hazır olduğunu yazmıştı. New York’ta kendisini karşılayan şirket yöneticisi John Miller, toplantının ABD başkanlık seçiminden sonra olmasını rica etti. Bu çaptaki bir iş insanıyla seçim döneminde iş görüşmesi yapılmazdı. Eisenhower 6 Kasım’da yeniden başkan seçildi. Üç gün sonra, saat 12.15’te Henry Ford II’nin ofisindeydi. Ford Motor Company’nin 11 yıllık başkanı tarafından kabul edildi.
Misafir, Ford’un ilk seri otomobil üretimine başladığında y




