Recep ERÇİN
Türkiye Turizm Yatırımcıları Derneği (TTYD) Yönetim Kurulu Başkanı Oya Narin, yönetim kurulu üyeleri ile birlikte sektöre özel hazırlanan istihdam raporunu kamuoyuna sundu. Toplantıda yaptığı açıklamada Oya Narin, “Personel yevmiyeli işlerde çalıştığında daha fazla kazanç elde ediyor. Yurt dışına, özellikle Körfez ülkelerine gidenler mevcut. Sektörde yabancı çalışan oranı her geçen gün artış gösteriyor. Yabancı personel ile daha sürdürülebilir bir yapı oluştursak da lojman ve seyahat masrafları gibi ek yükler de ortaya çıkıyor.” ifadelerini kullandı.
Oya Narin, 2035 yılına kadar dünya turizminin farklı bir noktaya evrileceğini vurgulayarak, “Yaşam biçimi de değişiyor. Bu değişikliklere ayak uydurabilmek için yeni bir plana ihtiyaç duyuyoruz. Daha önce paylaştığımız Turizmde Dönüşüm Raporu’nda 2035 yılında 135 milyar dolardan söz etmiştik. Bugün de aynı rakamları tekrar ediyorum. Bu hedefe ulaşabilmemiz için çalışanlarımızla birlikte daha huzurlu ve sürdürülebilir bir ortam yaratmalıyız.” dedi.
Narin, “Raporlarımızda da belirttiğimiz gibi, 365 gün boyunca iş olanağı sunamadığımız bir alanda birçok kopukluk ve zorluk yaşıyoruz. TTYD olarak bu önemli konuya yönelik titiz bir çalışma gerçekleştirdik. Konaklama Sektöründe İstihdam Raporu’nda bu alandaki mikro yapısal sorunları ve çözüm önerilerini paylaştık.” şeklinde konuştu.
Narin: Sektör kârlılık anlamında sıkışıyor
Toplantıya TTYD Başkan Yardımcıları Hediye Güral Gür, Naile Göçen Çukurova, Ali Güreli, Yönetim Kurulu Üyesi Mehmet Erdoğan ve Genel Sekreter Dr. A. Öykü Korkmaz da katıldı. Ayrıca, TTYD eski başkanlarından Oktay Varlıer, eski Devlet ve Orman Bakanı Ersin Taranoğlu ile Konaklama Sektöründe İstihdam Raporu’nu hazırlayan Zay Strateji Yönetim Kurulu Başkanı Zafer Ali Yavan, Dr. Fatih Tokatlı ve TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Nurcan Önder de toplantıda yer aldı. TTYD Başkanı Oya Narin, sektördeki ücretlerin toplam ciroya oranının yüzde 50’lere kadar ulaştığını belirterek, “Temizlik, kat hizmetleri ve ön büro hizmetleri, en çok personel ihtiyacı duyulan alanlar. Sektör, kârlılık anlamında sıkışmış durumda. Kur baskısı ve artırılamayan fiyatlar bu durumu tetikliyor.” dedi.
Güney sahilinde çalışma süresinin 28-30 haftadan 52 haftaya çıkması için yöntemler aranması gerektiğini ifade eden Narin, “Turizm endüstri bölgeleri oluşturmak belki de gerekli.” diyerek sözlerine devam etti. Toplam 11 bin 876 çalışanı istihdam eden 54 konaklama işletmesinin örneklem olarak alındığı kapsamlı anket çalışmasında elde edilen temel tespitler ise şöyle sıralandı:
– Turizmdeki kayıt dışılık, genel ekonominin çok altında kalmaktadır. 2009 yılında %43,8 seviyesinde olan genel istihdam yapısındaki kayıt dışılık, 2023’te %26,1’e gerilemiştir. Buna karşılık, turizmde, özellikle konaklama sektöründe kayıt dışı istihdam oranı aynı dönemde %14,2’den %4,2’ye düşmüştür.
– 2009-2023 döneminde konaklama sektörünün istihdam endeksi dalgalanmalara rağmen net bir artış göstererek 2009’daki 57,8 seviyesinden 2019’da 114,5’e yükselmiştir. Pandemi döneminde 85,9’a gerilese de 2023’te 131,7 seviyesine çıkarak pandemi öncesini geride bırakmıştır. Bu performans, Türkiye’deki turizmin güçlü bir istihdam kaynağı olduğunu ve krizlerden sonra hızla toparlanabilen bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir.
Konaklama sektöründe 11 soru-11 çözüm
S1: Kısmi süreli çalışma (part-time) ve çağrı üzerine çalışma modeline ilişkin mevzuat hükümleri esnek değil.
Ç1: Konaklama sektörü için istisna sağlanmalıdır.
S2: Özel istihdam bürosu aracılığıyla geçici işçi çalıştırmaya ilişkin mevzuat hükümleri esnek değil.
Ç2: 4857 sayılı İş Kanunu’nun 7’inci maddesinde yasal düzenleme yapılarak bu konularda istisna sağlanmalıdır.
S3: Denkleştirme uygulaması gerektiğinde çalışan onayının aranması, iş gücünü etkin yönetmeyi zorlaştırıyor.
Ç3: 4857 sayılı İş Kanunu’nun 63’üncü maddesinde düzenleme yapılarak işçinin onayının tekrar aranmaması sağlanmalıdır.
S4: Denkleştirme uygulaması ve telafi çalışmasının dört ay olan süresi daha uzun olmalıdır.
Ç4: Bu süre sekiz aya çıkartılmalıdır.
S5: Hafta tatiline ilişkin yasal düzenlemeye uyum zorluğu söz konusudur.
Ç5: Konaklama sektöründe işçinin hak kazandığı hafta tatilinin, hak kazanılan günden itibaren takip eden üç ay içinde toplu olarak kullanabilmesine imkân sağlanmalıdır.
S6: Mevsimlik istihdam nedeniyle her sezon başlangıcında mevsimlik çalışanları gerekli standartlara ulaştırmak zaman ve kaynak israfına neden olmaktadır.
Ç6: Bu sorun, mevsimlik etkinin tüm yıla yayılarak azaltılması ve istihdam sürekliliğinin artırılması ile çözülebilir. Bunun için sektörel prim teşviği ile işsizlik sigortası fonundan çalışanlara işsizlik ödeneğinden yararlanma imkânı sağlanmalıdır.
S7: Sektör yüksek çalışan devir oranına sahiptir.
Ç7: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından, yüksek çalışan devir oranlarının nedenlerini, sonuçlarını ve çözüm önerilerini içeren kapsamlı bir çalışma yapılmalıdır.
S8: Mevcut istihdam teşvikleri, sektöre gerekli iş gücünü çekmek açısından yetersizdir.
Ç8: Bilişim ve imalat sektörlerinde olduğu gibi konaklama sektörüne özgü bir teşvik sistemi geliştirilmelidir.
S9: İşgücü üzerindeki yüksek sosyal güvenlik primleri ve vergiler, tesislerin kârlılığı açısından önemli bir sorun teşkil etmektedir.
Ç9: Konaklama sektörüne özgü bir vergilendirme ve teşvik modeli, ilgili bakanlıklar tarafından geliştirilmelidir.
S10: İşçilere lojman/konaklama imkânı sağlamak, tesislerin kârlılığını etkileyen önemli bir maliyet kalemidir.
Ç10: Lojman yapımı için arazi tahsisi kolaylaştırılmalı, lojman inşası için düşük faizli kredi imkânı sağlanmalı ve vergi avantajları sunulmalıdır.
S11: Tesislerin ihtiyaçlarına uygun mesleki bilgi ve beceriye sahip çalışan bulmak zorluğu yaşanmaktadır.
Ç11: Milli Eğitim Bakanlığı ve YÖK tarafından mesleki eğitimin kalitesinin artırılması, müfredatların




