ABD Başkanı Donald Trump’ın gelecek ay Pekin’e gerçekleştireceği ziyarette, Çin Devlet Başkanı Şi Cimping’in Tayvan konusunu gündemin öncelikli maddesi haline getirmesi öngörülüyor. Bu durum, iki liderin geçen yıl Güney Kore’deki görüşmelerinde Tayvan konusunun arka planda tutulmasına kıyasla dikkate değer bir değişim olarak yorumlanıyor.
Tayvan yönetimi, Trump’ın ittifaklar konusundaki “işlevsel” yaklaşımına karşı temkinli bir tutum sergiliyor. Taipei, Washington’un uzun vadeli Tayvan politikasındaki olası değişiklikleri ve yeniden çerçevelendirmeleri dikkatle izliyor. Özellikle Çin’in ABD’den uçak ya da tarım ürünleri alması ve ekonomik baskıları azaltması karşılığında böyle bir değişikliğin gündeme gelip gelmeyeceği merak ediliyor.
Çinli akademisyen ve dış politika danışmanı Wu Xinbo, Reuters’a yaptığı açıklamada, “ABD, Tayvan nedeniyle Çin’le büyük bir çatışmaya girmek istemiyorsa, Tayvan bağımsızlığını desteklememeli” ifadelerini kullandı. Wu, Trump’ın da Çin ile doğrudan bir çatışma arayışında olmadığını vurguladı.
Çin Dışişleri Bakanlığı, Tayvan’ı “çekirdek çıkarların çekirdeği” ve ABD-Çin ilişkilerinin “siyasi temeli” olarak tanımlıyor. Bakanlık, “Tayvan bağımsızlığı ile Tayvan Boğazı’nda barış, ateşle su kadar uyumsuzdur” açıklamasında bulundu.
ABD ise “tek Çin politikası” çerçevesinde Tayvan’ın egemenliği konusunda resmi bir tutum benimsemiyor; ancak Çin’in adayı kendi toprağı olarak görme pozisyonunu kabul ediyor. Washington, Tayvan’ın bağımsızlığını desteklemediğini belirtmesine rağmen, adanın kendini savunmasına yardımcı olmayı sürdürüyor.
Uzmanlar, küresel yarı iletken üretiminde kritik bir öneme sahip olan Tayvan’ın, Batı Pasifik’teki askeri dengelerin merkezinde bulunduğunu kaydediyor. Bu nedenle, ABD’nin söyleminde meydana gelebilecek en ufak bir değişiklik bile Pekin’in Washington’un kararlılığına dair algısını etkileyebilir. Böyle bir durum, Taipei’de endişe yaratırken ABD’nin Asya’daki güvenlik taahhütlerini de yeniden gözden geçirmesine sebep olabilir.
Trump yönetimindeki yetkililer, Tayvan politikasında herhangi bir değişiklik olmadığını savunuyor ve Çin’in ada üzerindeki baskısını düzenli olarak eleştiriyor. Ayrıca, Trump’ın ikinci döneminin ilk yılında, selefi Joe Biden’ın görev süresi boyunca gerçekleştirdiğinden daha fazla silah satışını Tayvan’a onayladığına dikkat çekiliyor.
Çin’den ABD’ye Tayvan baskısı: “Bağımsızlığa karşıyız” talebi
ABD ile Çin arasında yaklaşan liderler zirvesi öncesinde Tayvan konusundaki diplomatik gerilim artış göstermekte. Çin yönetiminin, Washington’dan Tayvan’a ilişkin resmi söylemini değiştirmesini istediği ortaya çıktı.
Çin Devlet Başkanı Şi Cimping’in, 2024 yılında ABD’nin o dönemki başkanı Joe Biden ile gerçekleştirdiği görüşmede, ABD’nin mevcut “Tayvan’ın bağımsızlığını desteklemiyoruz” ifadesini, daha sert bir ton içeren “Tayvan bağımsızlığına karşıyız” şeklinde değiştirmesini talep ettiği bildirildi. Ancak Washington bu talebi geri çevirdi.
Trump’ın Pekin ziyaretinden önce de Çin’in benzer mesajları diplomatik kanallar aracılığıyla iletmeye devam ettiği belirtiliyor. Görüşmelere yakın kaynaklar, müzakerelerin gizliliği nedeniyle ayrıntı vermekten kaçınırken, Çin’in bu konudaki ısrarını sürdüğünü aktarıyor.
Tayvan’da, Çin’in egemenlik iddialarını reddeden bir ortamda alarm seviyesi yükselmiş durumda. Tayvan’ın Çin politikalarını yürüten Ana Kara İşleri Konseyi yetkililerinden Shen Yu-chung, “Bu görüşme sonucunda ABD’nin Tayvan Boğazı’na ilişkin tutumunda bir değişiklik olup olmayacağını dikkatle takip edeceğiz” dedi. Shen, Washington ile politika koordinasyonunu artıracaklarını da belirtti.
Tayvan Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Hsiao Kuang-wei, Trump yönetiminin göreve geldiğinden bu yana Tayvan’a olan desteğini sürekli olarak teyit ettiğini ifade etti.
Çin, Tayvan’ı kontrol altına almak için güç kullanımından hiçbir zaman vazgeçmeyeceğini açıkça dile getiriyor. Pekin yönetimi, ABD’nin Tayvan’a yönelik 11 milyar dolarlık en büyük silah satış paketini açıklamasının ardından, Aralık ayı sonunda ada çevresinde geniş çaplı askeri tatbikatlar düzenlemişti.
Zirve öncesinde, Çin’in hem teşvik hem de baskı araçlarını birlikte kullandığı gözlemleniyor. Bir yandan Tayvan’a ticaret ve turizm alanında “fırsatlar” sunulurken, diğer yandan Taipei yönetimi, Çin’i, Devlet Başkanı Lai Ching-te’nin Esvatini ziyaretini engellemek için üç Afrika ülkesine baskı yapmakla suçladı. Bu gelişme üzerine söz konusu ziyaret iptal edildi. ABD ise Çin’in bu hamlesini sert bir dille eleştirdi.
Lai, Tayvan’ın resmi olarak Çin Cumhuriyeti olarak bağımsız bir ülke olduğunu savunurken, Pekin yönetimi onu “ayrılıkçı” ve gayrimeşru bir lider olarak nitelendiriyor.
ABD’nin Tayvan’daki en üst düzey diplomatı Raymond Greene, yaklaşan görüşme öncesinde Washington’un silah satışını zorunlu kılan Tayvan İlişkileri Yasası çerçevesinde Tayvan’a yönelik taahhütlerinin “son derece sağlam” olduğunu vurguladı.
Öte yandan, eski Trump danışmanı Robert O’Brien, Trump’ın “Tayvan’ı kaybeden ilk Amerikan başkanı olmak istemeyeceğini” belirterek, bunun Trump’ın bırakmak isteyeceği bir miras olmadığını ifade etti.
Uzmanlar, Tayvan’ın yalnızca yarı iletken üretimindeki önemiyle değil, aynı zamanda ABD’nin Çin’e yönelik istihbarat faaliyetleri için de kritik bir konumda bulunduğunu vurguluyor. Güvenlik kaynakları, ABD’nin Tayvan’daki gelişmiş radar ve dinleme tesislerinden faydalandığını belirtiyor. Batılı bir güvenlik yetkilisi, “ABD gerçekten Çin’e karşı en önemli istihbarat noktalarından birini kaybetmek ister mi?” sorusunun Washington açısından belirleyici olabileceğine dikkat çekiyor.




