Akdeniz’e özgü olan pina, 120 santimetreye kadar büyüyebilmesi ve 50 yıl süreyle yaşayabilmesiyle dünyanın en büyük iki kabuklu canlısından biri olarak tanımlanıyor.
Ancak 2016 ile 2019 yılları arasında tek hücreli bir parazitin hızlı yayılması, Çanakkale Boğazı’ndan Cebelitarık’a kadar uzanan pina popülasyonlarını büyük bir tehdit altına soktu. Bugün dünya üzerindeki tek sağlıklı pina popülasyonu Marmara Denizi’nde bulunmaktadır. Bu canlı, saatte yaklaşık 6 litre deniz suyunu filtreleyerek su kalitesini artırmakta ve kıyıdan 60 metre derinliğe kadar olan alanlarda ekosistemin sağlığını desteklemektedir.
Bu kıymetli tür, yalnızca hastalıklarla değil, aynı zamanda kirlilik, kıyı dolguları, dibi tarayan balıkçılık, demirleme, turizm ve dalış gibi insan faaliyetleri nedeniyle de tehdit altında kalmaktadır.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü ile Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi işbirliğiyle yürütülen “PİNA-İZ” ve “ÇAYIR-İZ” projeleri, Marmara Denizi’nde pina ve deniz çayırlarının dağılımını belirlemek ve düzenli izleme çalışmaları gerçekleştirmek amacıyla hayata geçirilmiştir.

Proje çerçevesinde ocak ayında Tuzla sahillerinde gerçekleştirilen dalışlarda, iskelenin sağ ve sol kesimlerinde yaklaşık 50 ila 100 metrekarelik bir alanda yoğun pina varlığı ile birlikte deniz çayırları tespit edilmiştir. Bu alanda gözlemlenen doğal yapı, bilim insanları tarafından “mucizevi” olarak nitelendirilmektedir. Deniz çayırları arasında farklı yaş gruplarındaki pinaların varlığı, bölgenin aktif ve canlı bir ekosistem barındırdığını ortaya koymuştur. Bu yapı, bilimsel çalışmalara dahil edilerek izleme istasyonları aracılığıyla yakından takip edilecektir. Belirli periyotlarla yapılacak dalışlarla deniz çayırlarının yayılımı, pinaların büyüme süreçleri ve yeni bireylerin ekosisteme katılımı gözlemlenecek, çevresel veriler de kayıt altına alınacaktır.
Proje yürütücüsü Piri Reis Üniversitesi Denizcilik Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mustafa Sarı, Fırat Teknik Dalgıçlık Okulu’nun desteğiyle dalış yaparak pina ve deniz çayırlarının gelişimini incelmiş ve ölçümler yapmıştır.
Sarı, AA muhabirine yaptığı açıklamada, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile yürütülen proje kapsamında Marmara Denizi çevresindeki pina ve deniz çayırlarının dağılım alanlarını daha önce belirlediklerini ve süreçleri yakından takip ettiklerini ifade etti. Silivri’den İzmit Körfezi’ne kadar olan Kuzey Marmara sahillerinde yoğun sanayi, kentleşme ve kirlilik nedeniyle deniz çayırları ve pinaların oldukça sınırlı kaldığını belirten Sarı, bu bölgeyi dikkatle izlemeye aldıklarını aktardı.
“Bu muhteşem bir şey”
Sarı, izleme projesi kapsamında tanımlı istasyonların dışındaki alanlarda dalışlar yaparak yeni bölgeler belirlemeye çalıştıklarını vurguladı. Ocak ayında gerçekleştirdikleri dalışlarda, sağ ve sol kısımlarda sağlıklı bir pina popülasyonu ile iki farklı tür deniz çayırı alanı tespit ettiklerini belirten Sarı, “Çok küçük bir alan kalmış, 50-100 metrekare gibi ama halen doğal habitatın yaşamı sürdürmek için direndiğini göstermesi açısından son derece değerli. Bu deniz çayırı alanında Marmara’nın en yaygın deniz çayırı türlerinden biri olan Cymodocea nodosa bulunmaktadır ve bu alan pinalarla doludur. Bu muhteşem bir şey. Neden muhteşem? Çünkü bu bölge Kuzey Marmara’nın en yoğun endüstriyel bölgelerinden biri” dedi.
Marmara Denizi’nde hala umut olduğunu vurgulayan Sarı, “Bir yerde endüstri varsa, bir yerde kentleşme varsa maalesef kirlilik de artmaktadır. Ancak burası, denizlerde hala umut olduğunu gösteriyor. Bu nedenle burayı çok önemsiyoruz, önümüzdeki dönemde izleme istasyonlarından biri haline getireceğiz. Hem ‘Deniz çayırlarının üzerindeki karasal baskılar iyiye mi gidiyor, azalıyor mu, artıyor mu?’ bunu göreceğiz. Hem de pinalar sağlıklı mı, hastalık var mı, yeni bireyler ekosisteme katılıyor mu, bunları inceleyeceğiz” şeklinde konuştu. Sarı, Marmara Denizi’nin mucizelerle dolu olduğunu, denizlerin akciğeri olan deniz çayırları ve müsilajla mücadele eden pinaların son derece kıymetli olduğunu belirtti.
“Burada karşılaştığımız alan o mucizelerden bir tanesi”
Sarı, karşılaştıkları alanın mucizelerden biri olduğunu ifade ederek, “Kıyılarını doldurmuşuz, bir taraftan kirletmişiz ama ekosistem yaşamaya devam ediyor. Deniz çayırları ve pinalar bunun en net göstergesi. Deniz çayırı olan bir alan, deniz çayırı olmayan alana göre 40 kat daha fazla canlılık ve biyolojik çeşitlilik barındırır. Deniz çayırları, gözümüz gibi bakmamız gereken, bir tanesinin kopmasına asla razı olmamamız gereken ve kıyısal müdahalelere karşı korumamız gereken türlerdir. Pinalar, deniz çayırlarıyla iç içe yaşamaktadır” değerlendirmesini yaptı.
Dünyada sağlıklı pina popülasyonunun doğal olarak bulunabildiği tek yerin Marmara Denizi olduğunu hatırlatan Sarı, bir pinanın saatte altı, günde yaklaşık 150 litre deniz suyunu filtrelediğini sözlerine ekledi.
Kaynak: AA




