İspanya’nın Kuzey Afrika’daki toprağı Sebte’ye geçmek isteyen on binlerce göçmen, uluslararası bir krizin patlak vermesine yol açtı. Kitlesel geçiş sırasında 88 kişi hayatını kaybederken, bölgede derin bir insani kriz yaşanıyor.
Sebte’ye ulaşan göçmen sayısı, yaklaşık 75 bin nüfuslu kentin normal nüfusuna yaklaşmış durumda. İspanyol yetkililer, bölgeye geçen yaklaşık 73 bin 500 kişinin Fas’a geri gönderildiğini ve bu geri dönüşlerin devam ettiğini belirtti. Ayrıca, İspanya’nın 31 Temmuz’da kapattığı Fas ile sınır kapısı Beni Ensar’ın dün yeniden açıldığı bilgisi verildi.
Tarajal Sınır Kapısı’nda hareketlilik gözlemlenmezken, sabah saatlerinde 10 kişilik bir grubun yüzerek sınırı geçmeye çalıştığı ancak İspanyol askerleri tarafından durdurulduğu bildirildi.
The Guardian’da yer alan habere göre, Sebte ile yaklaşık 400 kilometre doğuda bulunan Melilla, Avrupa Birliği’nin Afrika kıtasındaki tek kara sınırlarını oluşturuyor. İspanya’nın 1580 yılından bu yana egemenliği altında bulunan Sebte’da Hristiyan ve Müslüman nüfus bir arada yaşarken, Fas bu iki bölgeyi resmi olarak İspanyol toprağı olarak tanımıyor ve “işgal altındaki topraklar” olarak nitelendiriyor.

Sebte neden göç rotasının merkezinde?
İspanya, daha iyi ekonomik koşullar ya da ülkelerindeki şiddetten kaçan göçmenler için Avrupa’ya açılan önemli giriş noktalarından biri konumunda. Sebte ve Melilla, Fas ve Afrika’nın diğer bölgelerinden Avrupa’ya ulaşmaya çalışan göçmenler nedeniyle sıkı güvenlik önlemleriyle korunuyor.
Sebte’ya ulaşan pek çok göçmen, sınırda hemen geri gönderilirken, bazıları İspanya’da iltica başvuruları sonuçlanana dek göçmen merkezlerinde tutuluyor.
Göçmenler genellikle Fas’ın Fnideq kentinden yaklaşık 5 kilometre yüzerek Sebte’ye ulaşmaya çalışıyor. Bazıları ise daha yakın konumdaki Belyounech’ten geçiş yapmayı deniyor.
Sebte ve Melilla, geçmişte de ölümcül göç girişimlerine sahne olmuştu. 2022’de çoğu Sahra Altı Afrika ülkelerinden gelen yaklaşık 2 bin kişinin Melilla’ya geçmeye çalışması sırasında 23 kişi hayatını kaybetmişti. Sebte’de ise 2014 yılında yaklaşık 200 kişinin sınır çitini aşmaya ya da mendireği yüzerek geçmeye çalışması sonucunda en az 14 kişi yaşamını yitirmişti.
Buna rağmen, Sebte ve Melilla’ya ulaşan göçmen sayısı, Kanarya Adaları ve Balear Adaları üzerinden İspanya’ya gelen düzensiz göçmen sayısının oldukça altında kalıyor.
Son yıllarda İspanya’nın göçmen nüfusu önemli ölçüde artış gösterdi. Yaklaşık 50 milyon nüfuslu ülkede, 10 milyona yakın kişi yurt dışında doğdu. Bu nüfusun önemli bir kısmı Kolombiya, Venezuela ve Fas kökenli olup, tarım, turizm ve hizmet sektörlerinde çalışıyor.
Uluslararası Göç Örgütü (IOM) verilerine göre, 2014’ten bu yana Akdeniz’de 35 bin 153 göçmen hayatını kaybetti veya kayboldu. Sadece 2026’nın ilk yedi ayında ise ölü ya da kayıp göçmen sayısı bin 493 olarak kaydedildi.
Kitlesel geçişin nedeni ne?
On binlerce kişinin kısa sürede sınırı nasıl geçtiği konusunda henüz net bir bilgi bulunmuyor. Fas yönetimi, kitlesel geçişi sosyal medyada yayılan “yanıltıcı bilgiler” ve “kötü niyetli yönlendirmelerle” ilişkilendirdi. Ayrıca, İspanya Yüksek Mahkemesi’nin 8 Temmuz’da deniz yoluyla gelen düzensiz göçmenlerin derhal geri gönderilemeyeceğine hükmeden kararının yanlış yorumlanmasının da geçişleri teşvik ettiği ifade edildi. Fas yönetiminin geçişleri engellemek için herhangi bir çaba gösterip göstermediği ise belirsizliğini koruyor.
Uzmanlar, bu gelişmenin Fas ile Cezayir arasındaki rekabetin ve İspanya Başbakanı Pedro Sánchez’in kısa süre önce Cezayir’e yaptığı ziyaretle bağlantılı olabileceğini öne sürüyor.
Benzer bir kitlesel geçiş, Mayıs 2021’de Fas’ın sınır kontrollerini gevşetmesinin ardından yaşanmıştı. O dönemde iki ülke arasında, Batı Sahra’daki bağımsızlık hareketi Polisario Cephesi liderinin COVID-19 tedavisi için İspanya’ya kabul edilmesi dolayısıyla bir diplomatik kriz çıkmıştı.
Fas ile Cezayir arasındaki uzun süredir devam eden rekabet, Batı Sahra anlaşmazlığı nedeniyle son yıllarda daha da derinleşmiş durumda. Fas, Batı Sahra üzerindeki egemenlik iddiasını sürdürürken, Cezayir bu bölgede bağımsızlık savunan Polisario Cephesi’ni desteklemektedir. İki ülke arasındaki diplomatik ilişkiler 2021’de kesilirken, kara sınırı ise 1994’ten bu yana kapalı durumda.
İspanya, 2022 yılında Batı Sahra konusundaki tarafsız tutumunu değiştirerek Fas’ın özerklik planına destek vermiş, bu durum Cezayir ile ilişkilerin bozulmasına yol açmıştı. Sánchez’in 20 Temmuz’da dört yıl aradan sonra Cezayir’e gerçekleştirdiği ziyaret ise iki ülke arasında normalleşme sürecinin işareti olarak değerlendiriliyor.
Sebte’da bir açıklama yapan Sánchez, kitlesel geçişten insan kaçakçılarını sorumlu tutarak, kaçakçıların İspanya Yüksek Mahkemesi’nin deniz yoluyla gelen düzensiz göçmenlerin derhal geri gönderilemeyeceğine ilişkin kararını yanlış yorumlayarak söylentiler yaydığını ifade etti.
İtalya Uluslararası Siyasi Araştırmalar Enstitüsü’nden göç uzmanı Matteo Villa, olayın arkasında siyasi nedenlerin olabileceğini belirtti. Villa, “Ayda yüzlerce kişinin geçtiği bir sınırdan bir gecede 50 bin kişinin geçmesi olağan değil. Sánchez’in Cezayir ziyareti Fas’ın hoşuna gitmedi” dedi.
Villa’ya göre, Fas, Avrupa ülkelerinde sert siyasi tepkilere yol açacağını bilerek sınır kontrollerini bilinçli bir şekilde gevşetmiş olabilir. Bu yolla Rabat yönetimi, elinin güçlü olduğunu göstermeyi amaçlamış olabilir.
Avrupa’da siyasi gerilim yarattı
İspanya hükümeti, sınırdaki kontrolü yeniden sağlamak amacıyla ordu ve ek polis güçlerini bölgeye sevk etti. Sánchez, yaşananları “İspanya’nın toprak bütünlüğünün ihlali” olarak değerlendirdi.
Sınırdaki görüntüler, yalnızca İspanya’da değil, Avrupa Birliği içinde de siyasi tartışmalara yol açtı. Sağ partiler, bu yıl yüz binlerce düzensiz göçmene yasal statü tanıyan İspanya hükümetini sorumlu tutmaya başladı.
İtalya’daki aşırı sağ hükümet, İspanya’nın Schengen bölgesinden çıkarılmasını talep ederken, Fransa ise İspanya sınırındaki kontrollerini sıkılaştırdı. Sebte ve Melilla, Schengen kurallarına diğer İspanyol topraklarıyla aynı şekilde dahil edilmiyor.
Sebte’deki olayın ardından Avrupa Birliği’ne üye 22 ülke, dış sınırların korunmasına yönelik koordineli adımlar ve ek önlemler alınması çağrısında bulunan ortak bir




