Vehbi Koç (1901-1996), Ankara Ticaret Odası başkanlığına seçildiğinde henüz 27 yaşındaydı. Büyük inşaat projelerine adım attığı ve sanayi sektörüne girdiği dönemlerde 30’lu yaşlarının başlarındaydı. Hayatına damga vuran ortaklıklar kurarak fırtına gibi bir kariyer geçirdi ve Cumhuriyet dönemi Türkiye’sinin en üretken iş insanı olarak yaşamının sonuna kadar iş dünyasından kopmadı. 1987 yılında International Chamber of Commerce tarafından dünyada “Yılın İş Adamı” unvanına layık görüldü. 1974’te Federal Almanya’dan, 1975’te İtalya’dan aldığı liyakat nişanları ve 1983’te kazandığı Uluslararası Gold Mercury Ödülü, iş yaşamındaki başarısını tescilledi. 1984’te Anadolu Üniversitesi, 1991’de ise ODTÜ onursal doktora unvanı vererek katkılarını takdir etti. Eğitim alanındaki hayırsever çalışmaları nedeniyle de tanınan Koç’un adı, kurduğu okullarda, hastanelerde ve Vehbi Koç Ankara Araştırmaları Merkezi’nde yaşamaya devam ediyor. Kitaplarındaki öğütler, Koç Topluluğu’nun tüm kuruluşlarının kurumsal DNA’sına işlemiş vaziyette.
Sadberk Hanım’ın katkıları
Bu etkileyici yaşam hikayesinin arkasındaki ilk önemli isim ise Sadberk Koç (1908-1973) olarak öne çıkıyor. 10 yaşında annesi ve kardeşleriyle birlikte Ankara’dan İstanbul’a göç eden Sadberk Hanım, Sainte-Euphémie Fransız Kız Orta Mektebi’nde eğitim aldıktan sonra 18 yaşında Vehbi Koç ile evlendi ve tekrar Ankara’ya döndü. Bu evlilikten Semahat, Rahmi, Sevgi ve Suna adında dört çocuk dünyaya getirdi.
Çocukların eğitimine önem veren ve Vehbi Koç’un iş yaşamına İstanbul’da devam etme arzusuyla, aile 1951 yılında İstanbul’a taşındı.
Sadberk Koç’un 1963 yılında Koç Holding’in kurucu ortakları arasında yer alması, onun bu hikayedeki önemli rolünü simgeliyor. Tekstil ve kostüm tarihine olan ilgisi, zamanla koleksiyonerliğe dönüşerek Koç Ailesi’nin estetik, tarih ve sanat ile buluşmasına katkıda bulundu. Bugün adı, koleksiyonunun sergilendiği ‘Türkiye’nin ilk özel müzesi’ unvanına sahip olan Sadberk Hanım Müzesi’nde yaşamaya devam ediyor.
Kadın öncüler
Koç Ailesi’ne dair önemli bir diğer kadın figür, Sevgi Gönül (1938-2003) olarak biliniyor. Vehbi ve Sadberk Koç’un üçüncü çocuğu olan Sevgi Hanım, kariyerine bürokurda sekreter olarak başladı. 1962 yılında Erdoğan Gönül ile evlenerek hayatına yeni bir yön verdi. Koç Holding ve Vehbi Koç Vakfı’nın yönetim kurullarında görev aldı, ancak asıl hayali sanat tarihçisi olmaktı. Annesinin koleksiyonunu zenginleştirerek Sadberk Hanım Müzesi’ne eklediği yeni bina ile Europa Nostra Ödülü’nü kazandı. Ayrıca Afrodisias’taki arkeolojik kazıları destekleyerek Geyre Vakfı’nın Kurucu Başkanı oldu. Koç Üniversitesi Danışma Kurulu ve Beşiktaş Belediye Meclisi’nde aktif olarak görev aldı. 2001’de Hürriyet gazetesinde yazmaya başladığı köşe yazarlığı, eşinin vefat ettiği Temmuz 2003’e kadar sürdü. Sevgi Gönül’ün ismi, Uluslararası Bizans Araştırmaları Sempozyumu, Koç Üniversitesi Kültür Merkezi, Tiyatro Günleri, Koç Okulu Sanat Gecesi, Pera Müzesi’ndeki galeriler ve Şanlıurfa’daki eğitim parkında yaşamaya devam ediyor.
Vehbi Bey ile Sadberk Hanım’ın en küçük çocukları Suna Kıraç (1941-2020) ise Robert Kolej’de İş İdaresi alanında yüksek öğrenimini tamamladıktan sonra Koç Ticaret’te evrak takibiyle kariyerine başladı. 22 yaşında Koç Holding’in ilk yönetim kurulu üyelerinden biri olarak göreve başladı, 24 yaşında ise Holding’in Genel Sekreteri oldu. 1967’de Otoyol’un Genel Müdürü İnan Kıraç ile evlenerek iş hayatına damga vurdu. Farklı düzeylerde sorumluluklar üstlendi; 1994’te Arçelik Yönetim Kurulu Başkanlığına getirildi ve şirketin teknoloji yatırımları ile kalite artırma çalışmalarıyla önemli rol oynadı. Kurumsallaşma çabalarının yanı sıra, Vehbi Koç Vakfı’nın faaliyetlerini de yönlendirerek Türkiye Eğitim Gönüllüleri Vakfı’nın kurulmasına katkıda bulundu. Boğaziçi Üniversitesi Nörodejenerasyon Araştırma Laboratuvarı ve İstanbul Araştırmaları Enstitüsü de onun eserleri arasında yer alıyor. 1995’te Galatasaray Eğitim Vakfı Onur Madalyası, 1997’de Devlet Üstün Hizmet Madalyası, 1999’da London Business School Onur üyeliği gibi birçok ödül aldı. 2001’de Vakıf Dostları Onur Ödülü ve 2008’de Boğaziçi Üniversitesi fahri doktora unvanı ile ödüllendirildi. Eğitime yaptığı katkılarla adının geçtiği birçok kurum ve vakfın yanı sıra, eserleriyle de anılmaya devam ediyor.
Unutulmaz bir diğer isim ise Nusret Arsel (1922-2014). Babasının Koçzade Ahmet Vehbi Firması’nda çalışmaya başlamasıyla ailesiyle birlikte Ankara’ya taşınan Arsel, 1953 yılında Koç Ticaret’te işe başladı. 1956 yılında Semahat Koç ile evlendi ve Koç-Siemens ortaklığında kurulan Simko AŞ’nin Genel Müdürü oldu. Türk Siemens Kablo ve Elektrik Sanayii fabrikasını üretime alarak birçok topluluk şirketinin yönetiminde görev üstlendi. Fransa, Federal Almanya ve Malezya’dan çeşitli liyakat nişanları kazanarak ismini duyurdu. Adı, Semahat-Dr. Nusret Arsel Eğitim Parkı ve Koç Üniversitesi’ndeki NASAMER araştırma merkezleriyle anılıyor.
Ailenin bir diğer önemli ismi olan Erdoğan Gönül (1933-2003) ise 1959’da Otosan’da iş hayatına atıldı. Türkiye’nin ilk montaj kamyonundan Anadol’un seri üretimine kadar otomotiv alanında birçok adımda yer aldı. 1962 yılında Sevgi Koç ile evlenerek Koç Holding’in kurucu ortakları arasında yer aldı. 1977’de Otosan’ın Genel Müdürü olduktan sonra Ford Motor Company ile lisans anlaşmaları yaptı. Aynı zamanda ilk dizel motorlarının üretiminde de katkıda bulundu. Koç Holding Yönetim Kurulu üyeliğini yaşamı boyunca sürdürdü ve klasik otomobil koleksiyonunu İstanbul Rahmi M. Koç Müzesi’ne bağışladı. Adı, bu müzedeki ve Pera Müzesi’ndeki galeriler ile Şanlıurfa’daki TEGV eğitim parkında anılmaya devam ediyor.
Zamansız kayıp
Son olarak, 56 yılı aşkın bir süreye sayısız başarı sığdıran Mustafa V. Koç (1960-2016) dikkat çekiyor. Vehbi ve Sadberk Koç çiftinin ilk torunu olan Mustafa V. Koç, eğitimini George Washington Üniversitesi’nde tamamladıktan sonra 1984’te Tofaş’ta müşavir olarak iş hayatına başladı. Kofisa Trading Company ve Ram Dış Ticaret AŞ’de satış müdürlüğü yaparak Koç Holding Sanayi ve Ticaret Grubu Başkan Yardımcılığına terfi etti. Caroline Giraud ile evlenerek 1997’de Esra, 2001’de Aylin Elif adında iki kız çocuğu sahibi oldu. 2001’de Holding’in Yönetim Kurulu’na girdi ve iki yıl sonra Yönetim Kurulu Başkanı oldu.
TÜSİAD Yüksek İstişare Kurulu Başkanlığı görevini üstlenen Mustafa V. Koç, Türkiye’nin sürdürülebilir büyüme ve istikrarlı ilerlemesine dayanan yeni stratejik planın temel ilkelerini belirlemede etkin rol




