UNESCO Dünya Miras Listesi’nde yer alan Efes’te, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından yürütülen “Geleceğe Miras Sonsuz Efes” projesi çerçevesinde kazı ve restorasyon çalışmaları devam ediyor.
Antik kentin yeni gezi rotası kapsamında gerçekleştirilen işler, Stadyum Caddesi’nde yoğunlaşmış durumda. Yüzyıllar boyunca depremler, yangınlar ve diğer doğal afetler sonucunda devrilen ve hasar gören antik sütunlar ile taş bloklar, uzman restoratörler tarafından yeniden onarılarak hayat buluyor.
Stadyum Caddesi’nin yanında kurulan ve ekip içinde “taş hastanesi” olarak adlandırılan bölümde, kırılmış sütunlar, kaideler, başlıklar ve yazıtlı bloklar titizlikle inceleniyor. Bu alanda taşlar önce belgeleniyor, ardından temizlik, güçlendirme ve birleştirme işlemlerine tabi tutuluyor. Uygun hale gelen parçalar, ait oldukları yerlerde yeniden yerleştiriliyor.
“Taşlar en ince ayrıntısına kadar belgeleniyor”
“Geleceğe Miras Sonsuz Efes” projesinin koordinatörü olan Pamukkale Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Bahadır Duman, 2023 yılında başlayan çalışmaların ziyaretçi karşılama merkezi, Stadyum Caddesi ve antik tiyatroda yoğunlaştığını aktardı.
Duman, projede arkeolog, restoratör, jeolog, mimar ve mühendislerden oluşan 200-250 kişilik bir ekip ile çalışıldığını belirtti.
Stadyum Caddesi’nde sütun, kaide ve başlıkların restorasyon işlemlerinin sürdüğünü ifade eden Duman, bu amaçla bir taş hastanesi kurduklarını kaydetti.
Her bir taşın uzman ekip tarafından detaylı bir şekilde incelendiğini belirten Duman, şu şekilde konuştu:
“Burası bir hastane ama taş hastanesi; cansız varlıklarla ilgileniyoruz. Taşlar en ince ayrıntısına kadar taranıyor, çizimleri yapılıyor ve belgeleniyor. Ardından olası müdahaleler, restoratörler ve uzman personel tarafından kararlaştırılıyor. Sonrasında mekanik, kimyasal, birleştirme ve temizleme işlemleri gerçekleştiriliyor.”
2500 yıllık caddede restorasyon
Prof. Dr. Duman, Stadyum Caddesi’nin yaklaşık 2500 yıl boyunca aktif olarak kullanıldığını ve bu süre zarfında depremler, doğal afetler ve yangınlar nedeniyle yıkıldığını anlattı.
Efeslilerin antik dönemde yıkılan sütunları yerine yerleştirmek için büyük çaba sarf ettiklerini dile getiren Duman, “Her şey nizami bir şekilde değil; bazen kaideler başlık olarak kullanılmış, bazen sütunlar ters çevrilmiş. Antik dönemde birçok dokunuş var. Ziyaretçilerin antik çağı daha iyi anlayabilmesi için minimum düzeyde müdahaleler yapıyoruz.” şeklinde konuştu.
Cadde üzerinde 120 ila 130 arasında sütun ve kaide tespit ettiklerini söyleyen Duman, bunların yüzde 60’ının restorasyonunun tamamlandığını, kalan kısmının ise önümüzdeki aylarda bitirileceğini belirtti.
Yepyeni bir güzergah ortaya çıkıyor
Duman, cadde üzerindeki Latince ve Grekçe yazıtlar ile heykel kaidelerinin bulunduğunu belirterek, “Bu heykel kaidelerinin Türkçe ve İngilizce çevirilerini yapıyoruz. Üzerinde ne yazdığını buraya gelen ziyaretçilere daha net bir şekilde aktarmış olacağız.” dedi.
Yeni rota çalışmalarının Stadyum Caddesi’nin ardından antik tiyatro ve sonrasında Liman Caddesi’nde süreceğini belirten Duman, çalışmaların tamamlanmasıyla ziyaretçilerin daha önce görmedikleri yeni bir rotayla karşılaşacaklarını ifade etti.
Efes’in Küçük Asya’nın başkenti olduğunu vurgulayan Duman, “Ziyaretçi, daha önce defalarca Efes’e gelmiş olsa da yepyeni bir güzergah ile karşılaşacak.” şeklinde konuştu.
Prof. Dr. Duman, Liman Caddesi ve Stadyum Caddesi’nin restorasyon çalışmalarını yıl sonunda tamamlamayı hedeflediklerini söyledi.
Kaynak: AA




