Yaz sezonunun başlamasıyla birlikte deniz turizmi alanında önemli bir hareketlilik yaşanırken, ardı ardına meydana gelen iki olay, tekne güvenliği konusunu gündeme taşıdı. Geçtiğimiz günlerde Muğla Marmaris açıklarında seyir halindeki bir tur teknesinin su alması sonucu 148 kişi kurtarıldı. Birkaç gün sonra ise İstanbul Bebek açıklarında bir yatta yangın çıktı. Her iki durumda da ciddi bir tehlikenin önüne geçildi ve can kaybı yaşanmadı. Ancak bu olaylar, deniz turizmi sektöründe güvenlik standartlarının gözden geçirilmesi gerektiğini ortaya koydu. Tur tekneleri, yatlar ve günübirlik gezi araçlarının güvenlik açısından hangi teknik şartları sağlaması gerektiği, denetimlerin nasıl yapıldığı ve en sık karşılaşılan güvenlik açıkları hakkında sektör temsilcilerinin görüşlerine başvurduk.
Deniz turizmi araçları tek başlık altında ele alınsa da, sektörün kruvaziyer gemilerden günübirlik gezi teknelerine, yüzer restoranlardan dalış teknelerine kadar geniş bir yelpazeye sahip olduğunu belirtmek gerekir. Bu durum, turizm açısından Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından yapılan bir sınıflandırmayı ifade ediyor. Ancak emniyet açısından esas düzenleyici kurum Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’dır.
Türk P&I Sigorta Risk Değerlendirme Uzmanı Cem Güler, mevzuata göre 12’den fazla yolcu taşıyan tüm ünitelerin yolcu gemisi olarak değerlendirildiğini vurguluyor. Bu sınıflandırmanın, teknenin boyutu, sefer sahası ve kullanım amacına göre farklı teknik gereklilikleri beraberinde getirdiğini ifade ediyor.

Yolcu kapasitesinde üç kriter
Yolcu kapasitesinin belirlenmesine yönelik olarak Güler, bu kriterin yalnızca “kaç kişi taşınabilir” sorusuna değil, daha teknik üç ayrı kritere dayandığını belirtiyor. “Birincisi oturma alanı. İkincisi stabilite ve meyil hesabı. Üçüncüsü ise can kurtarma teçhizatı. Bir gemide, yolcu kapasitesinin yüzde 5 fazlası kadar yetişkin can yeleği bulundurulması zorunlu. Bu toplam kapasitenin yüzde 5’i kadar da çocuk can yeleği gerekmektedir. Deniz elverişlilik belgesinin alınması aşamasında stabilite olarak 180, oturma alanı olarak 170, can kurtarma ekipmanlarına göre 150 yolcu kapasitesi çıkabilir. Yolcu kapasitesi bunlardan düşük olanı, yani 150 kabul edilir.”
Yangın emniyeti
Güler, yangın emniyetinin deniz turizminde en kritik risk alanı olduğunu ifade ediyor. Bir yolcu gemisinin denize elverişlilik belgesi alabilmesi için alması gereken yangın tedbirlerini şöyle açıklıyor: “Makine dairesinde, mutfakta ve köprü üstünde en az birer tane 6 kilogramlık portatif yangın tüpü bulundurulması gerekiyor. Eğer bir yolcu salonu varsa, her 10 metreye bir adet yangın tüpü bulundurulması zorunludur. 36’dan fazla yolcu taşıyan ünitelerde ise makine dairesinde sabit bir yangın söndürme sistemi bulunması şarttır. 15 metre üzerindeki gemilerde yangın pompası bulundurmak da zorunludur.”
Su alma ve batmazlık
Güler, diğer bir risk alanının su alma ve batmazlık olduğunu belirtiyor. Bu konudaki teknik gereklilikler ise şöyle: “24 metre ve üstü ünitelerde su geçirmez kapaklar ve kompartımanların durumunu izleyen alarm sistemlerinin bulunması zorunludur. Ayrıca, tüm teknelerde suyun dışarı tahliyesini sağlayan pompalar yer almalıdır. 8 metrenin üzerindeki teknelerde ise makine dairesinde suyun ilk biriktiği yer olan sintine kuyularına yerleştirilen sensörler sayesinde, su seviyesi belirli bir eşiğin üzerine çıktığında sistem devreye giriyor ve geminin kumanda merkezi olan köprü üstüne hem sesli hem de ışıklı uyarı gönderiliyor.”
Can salı zorunluluğu her teknede yok
Güler, Marmaris’teki olayı örnek göstererek can salı zorunluluğunun her teknede geçerli olmadığını da ekliyor. Geminin sefer sahasının belirleyici olduğunu ifade eden Güler, “Kıyı seyri 3 mille sınırlı seferlerde can salı zorunluluğu yok. Ancak daha uzak seferlerde bu sistemler zorunlu hale gelebilir. Özellikle kruvaziyer veya tenezzüh gemisi gibi açık deniz operasyonlarında can salları, yolcu tahliyesi için kritik önem taşımaktadır.” diyor.
Habersiz denetimler de mümkün
Deniz turizmi araçlarının denetimi, tek bir kurum tarafından değil, çok katmanlı bir yapı tarafından yürütülmektedir. Güler, teknik güvenliğin Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından sağlandığını, turizm işletme belgelerine ilişkin denetimin ise Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından yapıldığını dile getiriyor. “Teknik denetimler yıllık, iki yıllık ve beş yıllık periyotlarla gerçekleştiriliyor. Beş yıllık periyotlarla yapılan denetimlerde gemi karaya çıkarılıyor ve kapsamlı bir denetimden geçiyor. Ayrıca, habersiz denetimlerin yapılması da mümkün.”
“Denetim var ama süreklilik en büyük sorun”
Ancak Güler, bu denetimlerin sadece o anki durumu yansıttığını vurguluyor. “Gemi en iyi durumundayken denetim yapılmış oluyor. Geminin bakımından sorumlu olanlar donatan ve gemi kaptanıdır.” Yat Turizm Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Begüm Doğulu da benzer şekilde, deniz turizmi araçlarında en temel sorunun mevzuat eksikliği değil, uygulama standardının sürdürülememesi olduğunu belirtiyor. “Her yıl liman başkanlıkları, ticari teknelerin denize elverişlilik belgelerini onaylamadan önce kapsamlı kontroller gerçekleştiriyor. Eksiklik tespit edilmesi durumunda bunların giderilmesi için belirli bir süre tanınıyor. Ancak belirlenen süre içerisinde eksiklikler tamamlanmazsa, teknenin sefere çıkmasına izin verilmiyor. Fakat, ekipmanların teknede bulunması tek başına yeterli değil. Bu ekipmanların sezon boyunca çalışır durumda olması, mürettebatın yerlerini bilmesi ve acil durumlarda nasıl kullanılacakları konusunda gerekli bilgi ve eğitime sahip olmaları gerekiyor.”
Kapasite aşımı, en sık karşılaşılan sorun
Doğulu, uygulamada en sık karşılaşılan sorunları şu şekilde sıralıyor:
1. Kapasite aşımı
2. Can güvenliği ekipmanlarının göstermelik olarak bulunması: Can yeleği teknede olabilir ama yolcu nerede olduğunu bilmez. Mürettebat nerede olduğunu bilir ama acil durumda dağıtım planı yoktur. Can salı vardır ama bakım tarihi geçmiş olabilir.
3. Güvenlik bilgilendirmesi (safety briefing) eksikliği: Yolcular, deniz turizminde çoğu zaman acil durum planlarını öğrenmeden tekneye biner. Bu ciddi bir kültür eksikliği oluşturur.
4. Mürettebat eğitimi ve operasyonel disiplin: Kaptanın ehliyeti olması yeterli değil; mürettebatın yangın, denize adam düşmesi, panik yönetimi gibi konularda eğitim alması gerekiyor.
5. Çok paydaşlı denetim yapısı: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Liman Başkanlığı, Sahil Güvenlik gibi pek çok kurumun yer aldığı bu yapı, doğru koordine edilmezse sorunlar ortaya çıkarabilir.




