Altan Öymen’in vefatının ardından, geride bıraktığı gazetecilik mirası, önemli eserleri, siyasetçi kimliği ve insani yönleri üzerine kapsamlı tartışmalar yürütülüyor.
Bu süreçte kaleme alınan yazılar ve yapılan konuşmalar, derin bir sevgi ve saygı atmosferiyle doludur. Burada dikkat çeken, Öymen’in dünya görüşüyle yalnızca benzer düşünceye sahip olan kesimlerden değil, farklı çevrelerden de takdir görmesidir.
Peki, Altan Öymen’i bu kadar özel kılan unsurlar nelerdir?
Bu soru, geçtiğimiz günlerde üzerinde düşündüğüm konulardan biri oldu. Farklı perspektiflerden iki ayrı yazı kaleme alırken ve Türkiye Gazeteciler Cemiyeti’nde düzenlenen panelde yapacağım konuşmayı hazırlarken de bu mesele üzerinde yoğunlaştım.
Saygınlığının Temelleri
Öymen’in gazetecilik kariyerinde yarattığı saygınlık, bu sorunun ilk yanıtı olarak öne çıkıyor.
Onun yaşam öyküsü, kalburüstü bir gazetecilik çizgisi sergiliyor. Muhabirlikten başlayıp, röportajlar ve yazı dizileriyle çeşitlenerek prestijli gazetelerde üst düzey yöneticilik ve yazarlık pozisyonlarına ulaşan, ANKA gibi önemli bir haber ajansını kuran dikkat çekici bir yolculuk bu.
Son döneminde ise, kaleme aldığı hacimli kitaplarla yakın tarihimize ilişkin tanıklığını yazarlık serüvenine katıyor.
Aktif gazetecilikten çekilmiş olsa da, her zaman muhabir ruhunu ve heyecanını korudu. Hangi pozisyonda olursa olsun, peşinden koştuğu sorulara ısrarla yanıt arayan bir muhabirdi. Onun bu özelliği, her zaman ön plandaydı.
Öymen denince akla gelen ilk örneklerden biri, 1975 yılında dönemin başbakanı Süleyman Demirel’in yeğeni Yahya Demirel’in gerçekleştirdiği hayali ihracat yolsuzluğunu ortaya çıkarmasıdır.
Ancak, grundamental sorumuza yanıt bulmak için gazetecilik özelliklerinin yanında onun kişiliğine de bakmak gerekiyor. Hoşgörülü ve makul bir duruş sergileyen, insanlara saygı gösteren ve her zaman nezaketini koruyan bir karaktere sahipti. Bu özellikleri, insanların ona duyduğu kıymeti artırıyordu.
Gazetecilik ve Siyaset
Öymen’in güvenilir bir gazeteci olmasının altında yatan önemli bir paradox, aynı zamanda güçlü bir siyasi kimlik taşımış olmasıdır. Üniversite yıllarında Cumhuriyet Halk Partisi’ne katılmış, değişik dönemlerde milletvekilliği yaparak Turizm Bakanlığı’na kadar yükselmiştir.
Siyasi kimliği gazeteciliği üzerinde baskın bir etki yaratma riski taşırken, bu durum Öymen’in süregeldiği gazetecilik kariyeri için sorun oluşturmadı. İlgili kesimlerin, gazeteciliğini siyasi kimliğinden bağımsız değerlendirmesi, onun bu alandaki başarısını pekiştirmiştir.
Gerçeklere olan bağlılığı, siyasi kimliğini gazetecilik mesleği için gölgelememiştir. Hatta partisinin geçmişteki hatalarını açıkça eleştirebilmesi, onun sorumluluk alabilme kapasitesinin bir göstergesi olmuştur.
Öymen’in kaleme aldığı eserlerde bu durumu daha iyi anlayabiliyoruz. Özelikle 2002’de yayımlanan “Bir Dönem, Bir Çocuk” kitabında, İkinci Dünya Savaşı sırasında uygulanan Varlık Vergisi’ni ele alış tarzı dikkat çekmektedir.
Bu kitapta Öymen, CHP’nin tarihi üzerindeki bu tartışmalı meseleye eleştirel bir yaklaşım sergilemekte; bu sorunlara kayıtsız kalmanın zor olduğunu vurgulamaktadır.
Varlık Vergisi’nin Gerekçeleri
İkinci Dünya Savaşı sırasında getirilen Varlık Vergisi, devletin ihtiyaç duyduğu bir gelir kaynağı sağlamaktı. Bu vergi, aynı zamanda piyasalardaki dengesizlikleri önleme amacına da hizmet ediyordu.
Öymen, bu vergiyi ele alırken sadece o günlerin koşullarına göre değil, uygulamadaki keyfi yaklaşımlara da dikkat çekiyor. Vergi komisyonları, mükelleflerin vergi yükümlülüklerini belirlerken, bazı haksız uygulamalara yol açmışlardır.
Öymen’in açıkladığına göre, bu vergi uygulaması sırasında oluşan keyfi kararlarla pek çok insan mağdur olmuştur. Büyük şehirlerde vergi mükellefi hakkında yeterli bilgi edinmek kısa sürede mümkün olmamıştır. Bu sorunlar, çoğu zaman önyargılara ve söylentilere dayanan kararlarla sonuçlanmıştır.
Aşkale Faciası ve Sonrası
Vergi borcu ödenemeyenlerin durumu oldukça vahimdir. Belirlenen yaptırımlar sonucunda mükellefler, kamu hizmetinde çalıştırılarak vergi borçlarını ödemeye zorlanmışlardır. Aşkale’de ağır koşullar altında çalıştırılanlar arasında sadece gayrimüslimlere ait olanlar vardır.
Öymen, o dönemin gazeteleri ve dergilerinde yer alan karikatürler ve anlatımların etkisinin tahmin edilebileceğini ifade etmektedir. Yıllar sonra bile bu acı hatıralar unutulamaz.
Eleştiriler ve Sonuç
Son olarak, Öymen, dönemin basınını da eleştirerek, gazetecilerin ayrımcı tespit ve yorumlarıyla bu durumu körüklediklerini vurgulamıştır. Varlık Vergisi’nin Türkiye tarihindeki getirdiği olumsuz imaj, ırkçılık konusundaki sorumlulukları öne çıkarmaktadır.
Öymen, kitabında bu meseleyle ilgili ele aldığı konuları oldukça titiz ve ciddi bir şekilde değerlendirirken, ırkçılığa karşı bir mücadele çağrısında bulunmaktadır. Bu tarihsel gerçeklerle yüzleşmenin herkesin sorumluluğu olduğunu belirtiyor.
Altan Öymen’in yaklaşımı, gazeteci-yazar kimliğinin her zaman partili kimliğinin önünde olduğu gerçeğini bir kez daha ortaya koymaktadır. Bu bakımdan, Öymen’in eserleri, yakın tarih ile yüzleşmek adına önemli bir kaynak oluşturuyor.




