Ana Swanson / New York Times
İran’daki çatışmalar ve Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanması, birçok ülke için önemli ekonomik zorluklara yol açtı. Enerji, gübre ve kimyasal ürünlerdeki fiyat artışları, bazı sektörleri adeta çıkmaza sürükledi.
Fakat bu durum, Çin için bir rekabet avantajı oluşturmuş olabilir.
Savaşın neden olduğu enerji şokları ve tedarik zinciri aksamaları Çin’i sınırlı bir ölçüde etkileyebilse de, ülke, birçok diğer ülkenin karşılaştığı enflasyon patlaması ve ekonomik sarsıntılardan büyük ölçüde kaçınmayı başardı.
Çin’in rekabetçi avantajı artıyor
Washington merkezli danışmanlık firması The Asia Group’un yayımladığı analize göre, bu avantajın kaynağı, Çin’in sahip olduğu petrol ve doğal gaz rezervleri ile temiz enerji kaynaklarıdır. Bu kaynaklar, ülkeyi mevcut krizin en ağır etkilerinden korumuş ve üretim alanındaki rekabetçi konumunu güçlendirmiştir.
Firma, Hürmüz Boğazı’ndaki aksaklıkların Asya ekonomileri ve siyasetini nasıl etkilediğini inceleyerek, krizin Pekin’in fiyat politikaları, ihracat kontrolleri, sübvansiyonlar ve kontrollü döviz kuru sayesinde ekonomisindeki şokları absorbe edebilme kapasitesini ortaya koyduğunu belirtti.
ABD’nin yol açtığı bu kesintiler, Pekin’in kendisini diğer ülkelere “istikrarlı ortak” olarak tanıtmasına yardımcı olurken, güneş panelleri, bataryalar ve elektrikli araçlar gibi Çin’in küresel ölçekte hakim olduğu temiz enerji teknolojilerine olan talebi artırdı.
The Asia Group Yönetim Kurulu Başkanı Kurt Campbell, “Burada kazananın Çin olduğu sonucuna varmamak zor” ifadelerini kullandı.
İran’daki çatışmalar, enerji üretimi ve deniz taşımacılığındaki aksamalar nedeniyle son üç ayda küresel petrol ve doğal gaz fiyatlarını yükseltti. Asya, dünyanın en büyük üretim merkezi olarak, enerji ve sanayi ürünlerinde Orta Doğu’ya büyük ölçüde bağımlı kalmaya devam ediyor. Bu bölge, petrolünün yüzde 80’ini ve doğal gazının yüzde 90’ını Hürmüz Boğazı üzerinden temin ediyor.
Ancak bu etkiler yalnızca enerji piyasası ile sınırlı kalmadı. Savaş, plastik ve kimyasal üretiminde kullanılan nafta, yarı iletken fabrikaları ve MR cihazlarında kullanılan helyum gibi kritik ürünlerin üretimini ve taşınmasını da tehdit etti.
Trump yönetimi, bir barış anlaşmasına varıldığını ve Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiğinin yeniden arttığını duyurdu. Ancak son günlerde İran ile ABD arasında karşılıklı saldırılar ve tehditler yeniden gündeme geldi. Ateşkes sağlansa bile, birçok analist savaşın etkilerinin uzun süre devam edeceğini düşünüyor. Boğazın yeniden kapanması veya gemilerin zarar görmesi endişeleri, sigorta maliyetlerini artırarak şirketleri daha uzun ve pahalı deniz rotalarına yöneltiyor.
Çin, kimyasal, metal ve sentetik elyaf üreten fabrikalarının Hürmüz Boğazı üzerinden gelen ithal kükürt, helyum ve naftaya bağımlılığını sürdürmesine rağmen, enerji rezervlerini devreye alarak ve rafinerilerine ihracat kotaları ile kısıtlamalar uygulayarak küresel enerji fiyatlarındaki artıştan önemli ölçüde korunmayı başardı. Mayıs ayında Çin’in petrol ithalatı, yıllık bazda yüzde 30’dan fazla gerileyerek diğer ülkelerin alabileceği petrol arzını artırdı.
Raporda, yapay zeka kullanılarak Hürmüz Boğazı’nda yaşanabilecek senaryolara hükümetlerin ve şirketlerin nasıl tepki vereceği modellenirken, son dönemdeki tedarik zinciri kesintilerinin diğer Asya ülkeleri için daha ciddi sorunlar yarattığına dikkat çekildi.
Hindistan’da artan gübre, yakıt ve gıda fiyatları, hükümete karşı siyasi muhalefeti güçlendirdi. Gübre maliyetlerindeki yükseliş ve zayıf geçmesi beklenen muson yağmurları, tarım sektörünü olumsuz etkileyebilir.
Japonya’da ise yakıt sübvansiyonları, savunma bütçesinin neredeyse yarısına ulaşmış durumda. Yükselen enerji fiyatları, kamu maliyesi üzerindeki baskıyı artırıyor. Ayrıca, otomotiv parçalarının üretiminde kullanılan alüminyum ve nafta fiyatlarının artışı, Japon otomobil üreticilerinde üretim kesintilerine ve gecikmelere yol açtı.
Güneydoğu Asya’da ise ekonomik ve siyasi etkiler daha belirgin hale geliyor. Enerji net ithalatçıları, ekonomilerini korumak için acil borçlanmaya giderken sübvansiyon programlarını da genişletiyor.
Filipinler’de işçi grevleri yaşanırken, ulusal enerji acil durumu ilan edildi. Endonezya’da sülfürik asit sıkıntısı çeken nikel üreticileri üretimlerini azaltırken, artan uçak biletleri nedeniyle Bali’de turizm geriledi.
Enerji şokunun etkisiyle Güneydoğu Asya ülkelerinin çoğu, güneş panelleri, batarya enerji depolama sistemleri ve elektrikli araçlar için Çin’e yöneliyor. Bu da Çin’in bu ürünlerdeki ihracatını artırıyor.
Analistlere göre enerji krizi, Güneydoğu Asya’nın üretim merkezi olarak rekabet gücünü olumsuz etkileyebilir. Bu durum, şirketlerin üretimlerini Çin dışına taşıma eğilimlerini yavaşlatabilir.
Hürmüz Boğazı’nın kapanması, güçlü enerji üretimi sayesinde ABD’yi daha az etkilemiş olsa da, kriz yapay zeka sektöründe bazı olumsuz sonuçlar doğurabilir. Rapora göre, Hürmüz krizi, yarı iletkenler, transformatörler, enerji sistemleri ve ABD’deki veri merkezleri için kritik malzemeleri üreten Asya tedarik zincirleri üzerinde ciddi bir baskı oluşturdu.
Şu anda en büyük soru, krizin ne kadar süreceği.
Campbell, birçok ülke ve tedarik zinciri üzerindeki etkinin “derin ve çok ciddi” olduğunu belirterek, krizin uzaması durumunda tablonun daha da ağırlaşabileceğine dikkat çekti. Japonya ve Güney Kore gibi ülkelerin, ekonomilerini koruyan stratejik rezervlerinin önemli bölümünü tükettiklerini ifade etti.
Campbell, “Jet yakıtından dizel yakıtlara kadar birçok alanda artık neredeyse depolarımız tamamen boşalmak üzere” dedi.
© 2026 The New York Times Company




