ABD ve İran arasında varılan çerçeve anlaşma, İran’a yönelik yatırımları teşvik etmek amacıyla 300 milyar dolarlık özel sektör fonunu öngörüyor. Reuters tarafından aktarılan bilgilere göre, söz konusu fonun büyüklüğünün yarısından fazlası için şimdiden finansman taahhüdü alındığı belirtiliyor.
Henüz kamuoyuna açıklanmayan ABD-İran anlaşmasının, Washington ve Tahran’ın cuma günü imzalaması beklenen nihai anlaşmaya ekonomik bir teşvik unsuru olarak eklendiği ifade ediliyor. Reuters’a konuşan bir kaynak, bu fonun iki tarafı da savaşı sona erdirecek kapsamlı bir anlaşmaya yönlendirmeyi hedeflediğini dile getirdi.
Reuters’ın ulaştığı bilgilere göre, daha önce duyurulan fon tamamen özel sektör kaynaklarından oluşacak. Bu fon kapsamında herhangi bir devlet bütçesi, hibe ya da doğrudan kamu kaynağı kullanılmayacağı vurgulanıyor.
“Asya, Güney Amerika ve Afrika merkezli şirketler finansman sağlamayı kabul etti”
ABD ve İranlı yetkililer, pazar günü yaptıkları açıklamada, 28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan savaşı sona erdirmek, ABD’nin İran’a uyguladığı ablukayı kaldırmak ve Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmak için bir çerçeve anlaşmaya vardıklarını duyurdu.
Kaynağa göre, enerji, lojistik, üretim ve ulaşım sektörlerine yönelik yatırımları kapsayan fon için ABD, Körfez ülkeleri, Asya, Güney Amerika ve Afrika merkezli şirketlerin finansman sağlamayı kabul ettiği öğrenildi.
İran’ın yeniden inşasında kullanılacak
Reuters’a konuşan üst düzey bir İranlı kaynak, Tahran’ın başlangıçta ABD’den savaşın neden olduğu zararlar için 400 milyar dolar tazminat talep ettiğini, ancak Washington’un bu talebi reddettiğini aktardı. Bu durumun ardından “Yeniden Yapılanma ve Kalkınma Fonu” adlı yatırım fonu fikrinin ortaya çıktığı ifade edildi.
İranlı kaynak, bölge ülkelerinin de fon mekanizmasına çeşitli şekillerde katkıda bulunmasının öngörüldüğünü belirtti. Bu katkılar arasında kredi sağlanması, kredi hatları açılması ve savaşta zarar gören tesislerin yeniden inşasının doğrudan finanse edilmesi yer alıyor. Yeniden inşa edilecek alanlar arasında Mobarakeh Çelik Kompleksi, rafineriler, havaalanları ve diğer altyapı unsurları bulunuyor.
Dondurulan İran varlıkları ayrı bir başlık
Orta Doğu’nun en büyük ekonomilerinden biri olarak bilinen İran, son kırk yılda ABD ve uluslararası yaptırımlar nedeniyle küresel sermaye piyasalarından büyük ölçüde dışlandı ve ciddi ölçekte doğrudan yabancı yatırım çekemedi. Ancak ülke, dünyanın ikinci büyük kanıtlanmış doğal gaz rezervlerine ve dördüncü büyük petrol rezervlerine sahip.
92 milyondan fazla genç ve eğitimli nüfusa sahip olan İran, çeşitlendirilmiş sanayi altyapısı ile petrokimya, madencilik, turizm ve tarım gibi sektörlerdeki potansiyeli nedeniyle yatırımcılar için önemli fırsatlar sunuyor.
İlgili kaynak, yatırım fonunun ABD yaptırımlarının kaldırılması ve yurt dışında dondurulan İran varlıklarının serbest bırakılmasına dair paralel müzakerelerden tamamen bağımsız olduğunu vurguladı. İki sürecin farklı amaçlar ve takvimlere sahip ayrı finansal mekanizmalar olduğu ifade edildi.
Fonun, nihai ve kapsamlı bir anlaşmanın imzalanmasının ardından kurulacağı belirtiliyor. Taraflar arasında imzalanması beklenen mutabakat zaptının, önümüzdeki 60 günlük sürecin çerçevesini belirlemesi hedefleniyor.
Kaynak, “Fon, nihai anlaşma imzalandığında hayata geçirilecek. Bu 60 günlük süreçte fon yöneticileri, İranlı yetkililer ve yatırımcılarla birlikte projelerin kapsamını ve uygulanabilirliğini belirlemek için çalışacak” şeklinde bilgi verdi.
Fonun yönetimi belirsiz
Beyaz Saray Başkan Yardımcısı JD Vance, CBS’e verdiği röportajda, İran’ın Washington ile yapılacak anlaşmaya uyması, nükleer programını sonlandırması ve zenginleştirilmiş uranyum stoklarını ortadan kaldırması durumunda Körfez ülkelerinin desteklediği 300 milyar dolarlık yeniden yapılanma fonuna erişebileceğini açıkladı.
Fonun nasıl yönetileceği ve hangi kurum tarafından idare edileceği henüz netleşmedi. Kaynak, Güney Kore, Japonya, Singapur, Malezya ve ABD’den bazı şirketlerin finansman taahhüdünde bulunduğunu doğrularken, kapsamlı bir şirket listesi paylaşmadı.
Taraflar arasında imzalanması beklenen 60 günlük mutabakatın nihai bir anlaşma değil, bir çerçeve metni olduğu belirtildi. Bu süre zarfında ABD ve İranlı müzakerecilerin nükleer program, yaptırımlar ve bölgesel güvenlik konularında görüşmelere devam etmesi bekleniyor.
Kaynak: Reuters




