Hanköy Mahallesi’nde öğretmen Ali Fikret Yıldız, 2004 yılında kardeşleriyle birlikte tarlalarında insan ve asma figürü olan iki obje keşfetti. Yıldız, buluntuları Van Müzesi’ne teslim etti. 2022 yılında, o dönemde Ankara Üniversitesi’nde görevli olan şu anda Moğolistan’ın İstanbul Başkonsolosu Dr. Ankhbayar Danuu, müzeyi ziyaret ettiğinde bu eserlerin önemini fark etti. Kiremit üzerindeki figürlerin, yalnızca Moğolistan’da bulunan benzerleriyle eşleştiği görüldü. Bu durum, Türk ve Moğol arkeologların oluşturduğu bir grup tarafından incelendi ve kiremit parçasının kökeni hakkında bilgi edinildi. Tarihi kaynaklarda Hülagü Han’ın bu bölgede bir saray inşa ettiği kaydedilmişti, ancak daha önce buna dair somut bir kanıt bulunamamıştı.
Aynı yıl, İzmir Katip Çelebi Üniversitesi ile Moğolistan’daki çeşitli üniversitelerle iş birliği içerisinde ortak arkeolojik çalışmalar başlatıldı. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şaban Doğan’ın leading çalışmaları, Türk-Moğol arkeologlarla birlikte yürütüldü. Prof. Dr. Ersel Çağlıtütüncigil’in liderliğindeki ekip, Hanköy Mahallesi’nde saha araştırmaları yaptı ve 2023 yılı itibarıyla daha kapsamlı incelemelere yöneldi.
SARAY VE ŞEHİR KALINTILARI ORTAYA ÇIKTI
Uzman ekip, yalnızca Moğolistan’da bulunan figürlü çatı kiremitleri, seramik buluntular ve sıkıştırılmış toprak duvar kalıntıları tespit ederek, bu yerleşimin İlhanlı Devleti Hükümdarı Hülagü Han tarafından inşa edilen yazlık saray ve şehir kalıntıları olduğunu belirledi. Keşif, akademik camiada ve Moğolistan’da geniş yankı buldu. Figürlü çatı kiremidinin Moğol İmparatorluğu sınırları içerisinde bulunması, keşfin uluslararası düzeyde dikkat çekmesine yol açtı.
MOĞOLİSTAN CUMHURBAŞKANI BÖLGEYİ ZİYARET ETTİ
Bu önemli keşfin ardından, Türkiye’ye resmi ziyarette bulunan Moğolistan Cumhurbaşkanı Khurelsukh Ukhnaa, 18 Ocak 2025 tarihinde Van’a geldi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın daveti üzerine Türkiye’ye gelen Ukhnaa, beraberindeki heyetle birlikte Hanköy Mahallesi’ne giderek alanda incelemelerde bulundu.
‘BU YAPILAR, ASYA MİMARİSİNİN EN BATIDAKİ UYGULAMALARI’
2025 yılındaki kazılara danışmanlık yapan Prof. Dr. Anıl Yılmaz, “Kazılar, Orta Çağ boyunca pek çok yerleşimin varlığını gözler önüne seriyor. Ancak bu kalıntılar çoğu zaman yazıtlarda belirtilen şehir isimleriyle eşleştirilemiyor. Geçmişte çalışan ekip, bu kalıntıların İlhanlı Hükümdarı Hülagü Han’a ait bir saraya ait olduğunu saptayarak önemli bir keşif gerçekleştirdi. Yeni bulgular ortaya çıktıkça, bu yapıların Asya mimarisinin batıda yer alan en çarpıcı uygulamaları olduğunu ifade edebiliriz” dedi.
‘TARİHE IŞIK TUTABİLDİK DİYE SEVİNDİM’
Kendisine ait tarlada bulduğu tarihi eserleri müzeye teslim eden öğretmen Ali Fikret Yıldız, “2004 yılında bulduğum insan ve asma figürlü iki objeyi Van Müzesi’ne götürdüm. Bu buluntular yıllar sonra müzcülere dikkat çekmiş. Daha sonra Katip Çelebi Üniversitesi Öğretim Üyesi Ersel Bey, benimle bu konu hakkında iletişime geçti. Benim maddi bir beklentim yok; yalnızca bu insanlık mirasının açığa çıkmasını ve hangi kültürlerin yaşadığını göstermeyi umuyorum. Bu durum, tarihe ışık tutabilmemiz açısından büyük bir mutluluk” şeklinde konuştu.
MAHALLELİ TURİZM İÇİN UMUTLU
Yıldız, köylerine turizm açısından katkı sağlanmasını isteyerek, “Köylüler, Göbeklitepe gibi yerlerden maddi ve manevi kazanç bekliyorlar. Turizmin gelmesi köyümüzün kalkınmasına yardımcı olacaktır. Zira köylüler genellikle çalışmak için İstanbul, Ankara, İzmir gibi büyük şehirlere gitmek zorunda kalıyorlar. Eğer turizm gelişirse, burada çalışarak kendi kazançlarını elde edebilirler. Bu eserleri müzeye teslim ederken, diğerlerine örnek olmak istedim. Önemli olan memleketin ve ülkenin kalkınması. Turistlerin gelmesi de kültürel etkileşimi artırır” dedi.
‘BU TOPRAKLAR BİRÇOK MİLLETE EV SAHİPLİĞİ YAPTI’
Hanköy Mahallesi’nden Fırat Yıldız, bölgede yıllardır tarihi kalıntılarla karşılaştıklarını belirtti. “Bu topraklar pek çok millete ev sahipliği yapmış bir yerdir. Moğolistan Cumhurbaşkanı’nın köyümüze gelmesi bizi heyecanlandırdı. Biz de umarız ki bu durum, köylülerimizin talep ettiği gibi turizmin gelişmesine yol açar. Tarihi yapıların gün yüzüne çıkması bizler için çok önemli” dedi. (DHA)




