Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 23 Ekim 2023 tarihinde düzenlenen toplu açılış töreninde yaptığı açıklamada, 12 Eylül darbesi sonrasında askeri cezaevi olarak kullanılan Diyarbakır E Tipi Cezaevi’nin müze olacağı müjdesini verdi. Erdoğan, “Son ziyaretimde Diyarbakır Cezaevi’ni boşaltma ve kültür merkezi yapma sözü vermiştim. Sözümüzü tuttuk. Adalet Bakanlığımız cezaevini tamamen boşalttı. Kültür ve Turizm Bakanlığımız restorasyon projelerini hazırladı. İçinde müze, kütüphane, kültür ve sanat birimlerinin yer alacağı bu eserin Diyarbakır’ımıza hayırlı olmasını diliyorum.” ifadelerini kullandı. Açıklamanın hemen ardından cezaevinde bulunan 270 tutuklu ve 170 personel, kentteki diğer cezaevine nakledildi. Dönemin Adalet Bakanı Bekir Bozdağ da cezaevinin kapısına kilit vurup anahtarı Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’a teslim etti.
MÜZEYE DEVREDİLDİ, BETON BLOKLAR KALDIRILDI
27 Ekim’de, cezaevinin çevresinde güvenlik amacıyla kurulan iki metre genişliğinde, üç metre yüksekliğinde ve her biri yedi ton ağırlığındaki beton bloklar kaldırıldı. Anı ve Etnografya Müzesi olarak hizmet verecek cezaevi, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü tarafından Diyarbakır Müze Müdürlüğü’ne devredildi. Bazı yapıların yıkılması için kurul kararı alınırken, bazılarının ise güçlendirilmesine karar verildi. Toplamda beş bloktan oluşan yapının parsel alanı 49 bin 204 metrekare, kapalı alanı ise 16 bin 462 metrekare olarak planlandı. Cezaevine sonradan eklenen askeri gazino ve lojman gibi yapılar yıkıldı. 2023 yılında lazer tarama yöntemiyle belgelenen yapının, 1980 sonrası eklenen koğuş ve hücreleri de yıkıldı. Restorasyon çalışmaları, Diyarbakır Rölöve ve Anıtlar Müdürlüğü tarafından başlatıldı ve cezaevinin 1980 yılındaki görünümüne kavuşturulması amaçlanarak iki etap halinde yürütülüyor.
‘YAPININ GÜÇLENDİRİLMESİNE ÖNCELİK VERİLDİ’
Diyarbakır Rölöve ve Anıtlar Müdürü Cemil Koç, çalışmalara dair detayları paylaştı. “Cezaevinin müzeye dönüştürülmesi, Sayın Cumhurbaşkanımızın talimatlarıyla 2022 yılında başlamıştır. 24 Ekim 2022’de cezaevi tabelasının indirilmesinin ardından restorasyon süreci, yapının tescillenmesiyle devreye girdi. Beş bloklu cezaevi binası ve çok amaçlı salon tescil edildi. Kentin hafızasında önemli bir yer tutan yapı, ‘birinci derece anısal yapı’ olarak kaydedildi. 2023-2024 arasında projelendirme süreci tamamlanacak. 17 Eylül 2024 itibarıyla birinci etap restorasyon çalışmalarını gerçekleştirmiş olacağız. Bu aşamada, yapıya sonradan eklenen bölümler yıkıldı, raspalar alındı ve güçlendirme projeleri güncellenerek uygulandı. Şu anda kaba sıva işlemleri sürüyor. Ayrıca, restorasyonla birlikte müze kompozit setinin içeriği için bakanlıkça bir danışma kurulu oluşturuldu. Bu kurulda, 1980-1984 yılları arasında cezaevinde kalan tanıklarla istişareler yapılarak, o döneme ait olayların doğru bir şekilde yansıtılması için kompozit set çalışmaları yürütülüyor.” şeklinde konuştu.
‘FESTİVALE YETİŞMESİ İÇİN PLANLAMA YÜRÜTÜLÜYOR’
İlk etabın 15 Ağustos’ta tamamlanacağını ifade eden Koç, ikinci etapta teşhir-tanzim, çevre düzenleme ve peyzaj çalışmalarının gerçekleştirileceğini söyledi. Koç, “İkinci etapta çok amaçlı salonun restorasyonu, cezaevi ana binasının mekanik ve elektrik tesisat imalatları tamamlanacak. Kültür Yolu Festivali’nin düzenleneceği Ekim 2026’ya kadar müzenin tamamlanması hedefleniyor.” açıklamasında bulundu.




