Doğal ve Tarihi Değerleri Koruma Derneği üyesi bilim insanları, Doğu Karadeniz Kalkınma Ajansı (DOKA) tarafından yürütülen projeye destek vererek, Akçaabat ilçesindeki Orta Mahalle’de detaylı incelemeler yaptılar. Rölöve, restitüsyon, restorasyon ve renovasyon çalışmaları süren bölgedeki uzman ekip, 700 yıl öncesine uzanan su mağaraları, yer altı tünelleri ve sarnıçlar dahil olmak üzere birçok tarihi su kültürü izini ortaya çıkardı. Eski zamanlarda suyun taşınmasına olanak tanıyan bu sistemde, kiremit boru, kanal ve oluklardan oluşan yaklaşık 4 kilometrelik bir hatla taşınan yer altı sızıntı ve yağmur sularının, mağara ve su tünelleri aracılığıyla ulaşabileceği çeşitli su kaynaklarına aktarıldığı belirlendi. Bu sistemin, iklim değişikliğine karşı önemli bir çözüm sunduğuna dikkat çeken bilim insanları, asırlık yer altı su sisteminin yeniden işlevsel hale getirilmesini önerdiler.
Dernek Başkanı Prof. Dr. Coşkun Erüz, keşfedilen yer altı su sisteminin birçok açıdan örnek oluşturabileceğini ve iklim kriziyle mücadeleye değerli katkılarda bulunabileceğini vurguladı. Erüz, “Orta Mahalle, tarihin derinliklerinden gelen en eski yerleşim yerlerinden biridir. Buradaki su sistemleri, yer altından tünellere kazılarak, sızıntı suların toplanmasını sağlıyor ve kanallar aracılığıyla kullanıma sunuluyor. Günümüzde iklim değişikliği ile başa çıkmak amacıyla teşvik edilen yağmur suyu hasadı sistemi burada aktif olarak uygulanmakta. Mevcut konakların bahçelerinde ya da merdiven altlarında sarnıçlar bulunuyor. Bu sarnıçlarda yağmur suları biriktirilip, bahçe sulama suyu olarak kullanılmakta. Orta Mahalle, en az yağış alan bölgelerden biridir. Yaz aylarında su kıtlığı yaşanmaktadır. Bu su hasadı sistemi, oradaki yaşamın su ihtiyacının karşılanmasında önemli bir rol oynamaktadır. Yaklaşık 30 su yapısı mevcut ve bunların restore edilerek Orta Mahalle’ye yeni bir kimlik kazandırılması gerekmektedir” ifadelerini kullandı.
‘SU KITLIĞI DÜNYANIN EN BÜYÜK SORUNLARINDAN BİRİ’
Artvin-Çoruh Üniversitesi Mimarlık Bölümü’nden Dr. Öğretim Üyesi Güler Erüz, su hatlarının düzenlenip işler hale getirilmesinin mümkün olduğunu vurguladı ve, “Tarih boyunca su sıkıntısı çekilen bir bölge olduğu için su oldukça verimli kullanılmış. Yağmur sularını sarnıçlara yönlendirmişler, bahçe sulama ve içme suyu ihtiyaçlarını bu şekilde karşılamışlar. Günümüzde su kıtlığı, dünya genelinde önemli bir sorun haline gelmiştir ve temiz su kaynakları hızla azalmaktadır. Orta Mahalle’de geçmişte uygulanan su hasadı sisteminin tekrar devreye girmesi mümkün. Evlerden su kaynaklarına bağlı olan hatlar mevcut; bu hatlar bozulmuş olsa da yenilenip kullanılabilir hale getirilmesi gerekir. Yetkililer bu konuyu acil bir öncelik haline getirmelidir. Ayrıca, turizm açısından da olumlu katkılar yapabiliriz” şeklinde konuştu.
‘GÜN YÜZÜNE ÇIKMALI’
Yöre sakini Müslüm Şirin, mahalledeki çeşmelerin tekrar suyla buluşmasını talep etti ve, “Su mağaralarının Rumlardan kalma olduğu biliniyor ve şu anda bitki örtüsü altında kalmış durumdalar. Bu mağaralardan akan sular, Orta Mahalle’deki çeşmelere akıyordu; fakat şimdi hepsi unutulmuş durumda. Tekrar açılması için yetkililere başvuruyoruz. Bu su gözeleri tarihi öneme sahip ve korunarak gün yüzüne çıkmaları gerekiyor. Mahallemizde susuz kalan çeşmelerin su ile buluşmasını bekliyoruz. Akçaabat ilçesi en az yağışı alan bölgelerden biridir ancak doğal kaynaklarımız hiçbir zaman kurumadı” dedi.
‘TARİH YENİDEN CANLANIR’
Adnan Mehmet Kazancı ise, “Geçmişte bahçelerin sulanması tamamen havuz sularına ve sarnıçlara bağlıydı. Eğer birileri yeniden bu alanlarla ilgilenirse, su kaynaklarımızın yeniden canlanmasını sağlayabiliriz. Tarih yeniden hayat bulur. Bahçemizde nilüferler ve süs balıkları mevcut. Böyle bir havuzun burada olması, suyun ne kadar kıymetli olduğunu gösteriyor. Tarihi sokak çeşmelerimiz ve sarnıçlarımızın tekrar ihya edilmesini dört gözle bekliyoruz. Olumlu sonuçlar elde edileceğine inanıyorum” şeklinde görüşlerini dile getirdi.




