

Ankara’da bir dükkândan Fortune 500 listesine adını yazdıran bir global holdingin hikâyesi… Koç Holding Şeref Başkanı Rahmi M. Koç, babası Vehbi Koç’tan devraldığı mirası ve onun öğretilerini, şirketin asırlık yolculuğunu ve dünya genelindeki dönüşümünü anlatıyor. Çocukluk anılarına, yapay zekânın hızına, Türkiye’nin sanayileşme sürecine ve yeni dünya düzenine dair bu içten sohbet, yalnızca bir şirketin öyküsü değil, aynı zamanda Türkiye’nin kalkınma hikâyesinin de bir parçası.
Bir bakkal dükkânından global bir dev yaratmak… Vehbi Koç’un öncülüğünde başlayan Koç Topluluğu’nun 100 yıllık tarihi, sadece bir başarı öyküsü değil, aynı zamanda disiplin, itibar ve dönüşümün de bir hikâyesidir. Bu mirası günümüze taşımada en büyük katkılardan birine sahip olan Koç Holding Şeref Başkanı Rahmi M. Koç ile Nakkaştepe’de bir araya geldik. 100 yıllık yapının nasıl inşa edildiğini, yerelden globale uzanan sürecin ayrıntılarını konuştuk.
Aile İçi Birlik ve Dirlik
Koç Topluluğu’nun 100. yılı dolayısıyla sizi ziyaret ettik. Cumhuriyet tarihine baktığımızda, 100 yılı aşabilen çok az sayıda şirket olduğunu görüyoruz. Bu yolculuğun büyük bir kısmına sizin liderlik ettiğinizi biliyoruz. Genel bir değerlendirme yapmanızı rica edebilir miyim?
Türkiye’de 100 yaşın üzerinde 71 şirket bulunuyor. Bu şirketlerin 36’sı 1900’den önce, yani 19. yüzyılda kurulmuş, 48’i ise aile şirketidir. Çoğu yok olmuş, bazılarının adı kalmış ama aileleri tarihten silinmiş. Yok olma sebepleri arasında varlık bölüşümü, aile içi meseleler, ortakların uyuşmazlıkları ve değişen dünyaya uyum sağlayamama gibi etkenler var. “Kötü idare” diyebiliriz. Bu nedenlerle yok olmuşlar. Bazıları da Türkiye’nin gelişimine ayak uyduramayarak küçük çapta kalmışlar. Bu da dikkat çekici.
Büyüyerek ve bunu koruyarak yaşayan az sayıda şirket var. Vehbi Bey’in ardından sorumluluk size aitti. O günlere döndüğünüzde o sorumluluğu nasıl değerlendirirsiniz?
Ben şanslıydım. Çünkü işe başladığımda babam hayattaydı. İyi ve kurumsal bir şirket devralmıştım. Değerli yöneticilerle çalışmak zorunda kaldım. Yönetim sürecinde çok fazla zorluk yaşamadım.
Babamızın bir sözü vardı: “Dirlik ve birlik aile arasındadır.” Dört kardeş olarak çok iyi anlaştık. Babamızın tavsiyelerine uydik. Özellikle anlaşmazlık yaşadığımızda bunu dışarıya asla yansıtmadık ve her zaman tek ses çıktık. Elbette babamızın yönetim tarzı ve görüşleri bazen bize uymuyordu. Bu nedenle profesyonellerin görüşlerine de başvuruyorduk. Ben de şimdi çocuklarıma ve torunlarıma aynı tavsiyeleri veriyorum.
Politika ve Basın Sektörü Kırmızı Çizgimizdi
Vehbi Bey’in aile ile ilgili kırmızı çizgileri nelerdi?
Babamız, “Kesinlikle politikaya ve basın sektörüne girmeyin” derdi. Bu, onun kırmızı çizgisiydi. Biz de buna harfiyen uydik. Yöneticilerimizle iyi ilişkiler kurduk, onların görüşlerinden istifade ettik. Böylece fazla çalkantı yaşamadan süreci geçirdik.
Sizin yönetimde görev almanızla Koç Holding’de ne gibi değişiklikler oldu?
Geçiş süreci kolay olmadı. Babamızın iş anlayışı ile bizimki her zaman örtüşmüyordu. Ben ilk kez Koç Holding Yönetim Kurulu’na yabancı üyeler davet ettim. Bu durum bazı itirazları da beraberinde getirdi. Yabancıların katılımı, toplantılara daha fazla ciddiyet ve disiplin getirdi. Karar alma süreçleri daha sistematik hale geldi. Toplantıların raporları yazılır, rakamlar gözden geçirilir, gerekli tartışmalar yapılır ve sonuçlar elde edilirdi. Sordukları sorulara yanıt verilmesi, toplantılara yeni bir boyut kazandırdı.
Yabancı iş birlikleriniz ne zaman başladı?
Yabancıların İdare Meclisine girmesi 1974 yılında başladı. Bunların bir kısmı okuldan veya sanayiden tanıdığımız kişilerdi. Zamanla kendi alanlarında başarılı iş insanlarını davet ettik ve çoğu kabul etti. Yönetim kurullarımızın dili İngilizce oldu.
İlk kim yurt dışından yönetim kuruluna girdi?
İlki hatırladığım kadarıyla Jacques Nasser’dı. Lübnan asıllı bir Amerikalıydı. Koç Grubu’nun ticari araçlara yönelmesini o önerdi. Ford’un CEO’su olarak önemli bir figürdü. Ford’a Aston Martin, Jaguar, Range Rover’ı kazandıran kişiydi. Kendisi değerli bir insandı.
Görev aldığınızda başka hangi yenilikleri getirdiniz?
Arthur Bloomingdale isminde, meşhur Bloomingdale’s mağazalarını kuran bir aileden gelme bir tanıdığım vardı. Bir gün bana, “Bir şirket kurdum ve kredi kartı işine başlayacağım.” dedi. “Kredi kartı nedir?” diye sordum. “Biz” dedi, “6 kişi bir lokantaya gittik. Yedik içtik. Hesap geldiğinde parayı bulamadık. O yüzden lokantacı ‘Birinizi burada rehin alacağım, gidin parayı getirin, ondan sonra arkadaşınızı bırakayım’ dedi.” İşte o zaman kredi kartı fikri Arthur’un aklına gelmiş. Lokantalarda, yemek yenen yerlerde borcun kredi kartıyla ödenmesi fikrini “Diners Club” ismiyle adlandırmış. Gel bunu seninle kurmalıyız dedi. Babamıza gittik ve “Aklınıza yatıyorsa yapın” dedi.
Başka bir yenilik ise Duty Free Shop’lar oldu. Bir gün Zekeriya Atilla isminde bir vatandaş geldi. Almanya’da oturup Pan Am’de çalışıyormuş. “Efendim, gümrüklerde yeni bir konsept, duty free işleri başlayacak, ilgilenir misiniz?” diye sordu. Bu iş gümrük birliği anlaşması olan ülkelerde geçerliymiş. Sonra tüm dünyaya yayıldı. Yine babamıza gittik ve hiç bilmediğimiz bu işi anlattık.
Babamız iki soru sordu: “Bu işe inanıyor musun? Sonunda zarar var mı?” “Bu işe inanıyorum” dedim. “Sonunda zarar var mı?” sorusuna da “Hayır” dedim. Babamız o zaman, “Peki” dedi.




