Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin üzerinden dört yılı aşkın bir süre geçmişken, Kiev yönetimi Antarktika’daki varlığını stratejik bir öncelik olarak sürdürmeye devam ediyor.
Politico’nun bildirdiğine göre, Ukraynalı bilim insanlarının görev yaptığı Vernadsky Araştırma Üssü, yalnızca bilimsel çalışmalar yürütülen bir merkez olmanın ötesinde, Ukrayna’nın Rusya’ya karşı yürüttüğü diplomatik mücadelede önemli bir araç haline gelmiştir.
Antarktika Yarımadası açıklarında yer alan bu üs, Ukrayna’ya kıtanın yönetiminde söz hakkı veren Antarktika Antlaşması sisteminde temsil olanağı sağlıyor. Ukrayna Dışişleri Bakanı Andrii Sybiha, bu yıl şubat ayında kabul edilen yeni kutup stratejisinde, Antarktika’daki varlığı “ulusal çıkarların korunması için bir platform” olarak tanımladı.
Üste görev yapan meteorolog Anzhelika Hanchuk, savaş sırasında üssün faaliyetlerini durdurmanın “onu sonsuza dek kaybetmek anlamına geleceğini” ifade etti. Hanchuk, Kiev’e yönelik füze saldırısı uyarılarını Antarktika’da telefonundan takip ettiğini aktardı.
Antarktika diplomasisinde savaş gerilimi
Antarktika’nın yönetiminden sorumlu 29 danışman ülkenin temsilcileri, 11 Mayıs’ta Japonya’nın Hiroshima kentinde düzenlenecek Antarktika Antlaşması Danışma Toplantısı’nda bir araya gelecek. Bu toplantıda kril avcılığı, turizm ve doğal kaynak aramaları gibi konular ele alınacak.
Bununla birlikte, Ukrayna savaşı, kıtanın yönetim mekanizmasında da etkisini göstermeye başlamıştır. Ukrayna ve Batılı müttefikler, Rusya’ya karşı daha sert bir tutum alınmasını talep ederken, Moskova ve Çin, çevre koruma ve yeni deniz koruma alanları oluşturulması gibi girişimlere karşı çıkıyor.
Ukrayna Ulusal Antarktika Bilim Merkezi Direktörü Evgen Dykyi, Rusya’nın uluslararası hukuku ihlal eden politikalarının Antarktika’da da tehdit oluşturduğunu savunuyor.
Donald Trump yönetimindeki ABD, önceki dönemde Ukrayna’ya sağlanan desteği geri çekmişti. ABD Dışişleri Bakanlığı, Antarktika toplantılarının “siyasallaştırılmaması” gerektiğini belirterek, Rusya-Ukrayna savaşının gündeme taşınmasını eleştirdi.
Üs savaş sırasında da faaliyetini sürdürdü
Ukrayna, Vernadsky Üssü’nü 1996 yılında Birleşik Krallık’tan sembolik olarak 1 sterline satın almıştı. Daha önce Faraday İstasyonu adıyla bilinen üs, Ukraynalı bilim insanı Volodymyr Vernadsky’nin adıyla yeniden açıldı.
Rusya’nın 2022’de başlattığı işgal sırasında, üs için seçilen ekip Polonya üzerinden Şili’ye giderek Antarktika’ya ulaştı. Ekipte yer alan bilim insanları, ülkelerinin varlığını sürdürebilmesi konusunda endişelerini dile getirdi.
Savaşın başlamasından bu yana, Ukrayna Antarktika programında görev alan 32 kişi orduya katıldı. Bu kişilerden sekizi ağır yaralandı. Daha önce dört kez Antarktika’ya giden teknisyen Yuriy Lyshenko ise mayın patlamasında bacağını kaybetmesine rağmen protezle yeniden üsse döndü.
Bilimsel işbirliği diplomatik araca dönüştü
Ukrayna, Antarktika’daki faaliyetlerini diplomatik ilişkilerini güçlendirmek amacıyla da kullanıyor. Meksika ve Kolombiya’dan bilim insanları, Ukrayna’nın desteğiyle Vernadsky’de araştırmalar gerçekleştiriyor. Ayrıca Türkiye, Avrupa Birliği ülkeleri ve Birleşik Krallık ile ortak kutup projeleri devam ediyor.
Ukrayna’ya ait “Noosfera” adlı buzkıran gemisi, savaş sonrası önemli bir diplomatik araca dönüşmüş durumda. Gemi, diğer ülkelere lojistik destek sağlayarak Kiev yönetimine gelir kazandırıyor.
Rusya’ya “Antarktika” suçlaması
Ukrayna ve Batılı ülkeler, Rusya’yı Antarktika kıyılarında petrol, gaz ve değerli maden aramakla suçlamaktadır. Antarktika Antlaşması’nın çevre protokolü, 2048 yılına kadar kıtada doğal kaynak çıkarılmasını yasaklamaktadır.
ABD yönetimi, 2024 yılında Rus araştırma gemisi Alexandr Karpinsky’ye yaptırım uygulamıştı. Bu gemi, “maden ve doğal kaynak araştırmaları yürütmekle” suçlanmıştı.
Ukrayna heyeti, bu yılki toplantıda ayrıca Rusya’nın ilhak ettiği Kırım’da tutuklanan Ukraynalı deniz biyoloğu Leonid Pshenichnov’un durumunu gündeme taşımayı planlıyor. Rusya, Pshenichnov’u “vatana ihanet” suçlamasıyla tutuklamıştı.
Vernadsky Üssü’nde ikinci kışını geçiren Hanchuk, Antarktika’daki varlığın Ukrayna için kritik olduğunu belirtti: “Orada bulunmak bize söz hakkı veriyor. Aynı masada oturmak, görüşümüzün de önemli olduğu anlamına geliyor.”
Kaynak: Gazete Oksijen




