Ismaeel Naar / New York Times
Suudi Arabistan, OPEC’in en etkili petrol üreticisi olarak tarihsel bir üstünlük sağlamış ve geniş üretim kapasitesini küresel petrol fiyatlarını etkilemek için kullanmıştır. Bu nedenle, Birleşik Arap Emirlikleri’nin (BAE) Mayıs ayından itibaren örgütten ayrılma kararı, uzun süredir Suudi Arabistan liderliğinde devam eden sistemi sarsma potansiyeline sahip.
Suudi ve BAE liderleri arasındaki farklılık, aniden ortaya çıkmamıştır.
Yaklaşık on yıl önce, Suudi Arabistan’ın fiili lideri Veliaht Prens Muhammed bin Selman ile BAE lideri Muhammed bin Zayid el-Nehyan, ideolojik olarak uyumlu müttefikler olarak algılanıyordu. Her iki lider de hırslı ve cesur bir yaklaşım sergileyerek, Arap Baharı sürecinde kendi yönetim sistemlerine yönelik tehditleri bertaraf etme çabasında ortak bir vizyon geliştiriyordu.
Birlikte, Yemen’de Husi isyancılara karşı bir savaş yürüttüler. Ayrıca, terörü desteklemekle suçladıkları, ancak bu iddiaları reddeden Katar’ı izole etmek için de ortak adımlar atmaktan çekinmediler. Ortak bir rakip olan İran’a karşı da koordineli bir şekilde hareket ettiler.
Ancak günümüzde, bu ilişki oldukça farklı bir seyir izlemekte. İki ülke, bölgesel çatışmalarda karşıt tarafları desteklemekte, birbirleriyle çelişen enerji politikaları izlemekte ve küresel yatırım alanında rekabet etmektedir.
Petrol ve ekonomi üzerinden çatışma
Yıllar boyunca, BAE’nin Dubai kenti Orta Doğu’nun finans, lojistik ve çok uluslu şirketler için en stratejik merkezi olmuştur. Ancak son on yılda, Veliaht Prens Muhammed’in Suudi Arabistan’ı bir iş ve turizm merkezi haline getirmeye yönelik kapsamlı planları, iki ülke arasında doğrudan rekabeti de beraberinde getirmiştir.
Suudi yetkililer, uluslararası şirketlerin kazançlı kamu ihalelerine katılabilmesi için bölgesel merkezlerini Riyad’da kurmalarını şart koşmuşlardır. Geçtiğimiz yıl Mart ayında, 600’den fazla şirketin Riyad’da bölgesel üs kurduğunu duyurmuşlardır.
BAE yetkilileri için bu durum oldukça net bir mesaj taşımaktadır: Suudi Arabistan, yalnızca petrol gelirlerine ve siyasi etkisine dayanmakla kalmayacak, aynı zamanda ekonomik alanlarda da aktif bir şekilde yer alacaktır.
Her iki ülke de yapay zeka, yenilenebilir enerji ve küresel altyapı gibi büyüyen sektörlere milyarlarca dolar yatırım yapmakta ve çoğunlukla aynı yatırımcıları ve pazarları hedeflemektedir.
Suudi Arabistan, OPEC üzerindeki etkisini uzun süre korumuş olsa da, BAE kendi petrol üretim kapasitesini artırarak daha fazla esneklik talep etmeye başlamıştır. BAE yetkilileri, OPEC’in kendilerinin üretim kapasitesinden yeterince faydalanmalarını engellediği yönünde açık bir rahatsızlık ifade etmiştir.
İki ülke arasındaki çatlak Yemen’da daha da belirginleşti
Ayrışma, Yemen’deki yoksul ve savaşın yıprattığı bölgede açıkça görünmüştür. Suudi Arabistan ve BAE, 2015 yılında İran destekli Husilere karşı bir bombardıman kampanyası başlattıklarında, uluslararası tanınırlığı olan Yemen hükümetini yeniden tesis etme amacıyla birleşik bir cephe oluşturmuşlardı.
Ancak zamanla bu hedefler parçalanmıştır.
Suudi Arabistan, birleşik bir Yemen’i güney sınırları açısından hayati bir ihtiyaç olarak görmektedir. BAE ise Yemen ile doğrudan sınırı bulunmadığı için kendi müttefiklerini oluşturmuş, özellikle de güneyde bağımsız bir devlet talep eden Güney Geçiş Konseyi’ni desteklemiştir. Bu ittifak, BAE’ye güneydeki stratejik limanlar ve deniz yolları üzerinde etkili olma imkanı sağlamıştır.
2025 sonlarına gelindiğinde, bu çıkar çatışması doğrudan bir çatışmaya dönüşmüştür. BAE destekli güçler, Suudi çıkarları açısından kritik olan zengin kaynaklara sahip güney ve doğu Yemen’de toprak kazanımları sağlamıştır.
Krizin zirvesi, Aralık ayında yaşanmış; Suudi liderliğindeki güçler, Yemenli ayrılıkçılara gönderildiği iddia edilen bir BAE silah sevkiyatını bombalamıştır.
Sudan rekabeti
Rekabet, Doğu Afrika’ya da sıçramıştır. Sudan’da, on binlerce kişinin yaşamını yitirdiği ve dünyanın en ağır insani krizlerinden birinin yaşandığı iç savaşta, iki ülke de karşı karşıya gelmiştir.
2019’da Devlet Başkanı Ömer el-Beşir’in devrilmesinin ardından, hem Suudi Arabistan hem de BAE, Sudan’ın siyasi geçiş sürecini etkilemeye çalışmıştır. Ancak, ülke çatışmalara sürüklenirken, iki ülkenin yaklaşımları farklılaşmıştır.
Suudi Arabistan, Sudan ordusunu desteklemekte ve bunu devlet kurumlarını koruma çabası olarak tanımlamaktadır. Suudi yetkililer, Sudan’daki istikrarı, Mısır’ın güvenliği ve Kızıldeniz’deki güç dengesi açısından kritik bir unsur olarak görmektedir.
BAE ise, rakip paramiliter grup Hızlı Destek Kuvvetleri’ni desteklemekle suçlanmaktadır. BAE yetkilileri ise bu iddiaları reddetmektedir.
Gerilim var, kopuş yok
Gerilim, Beyaz Saray’a kadar ulaşmıştır. Kasım ayında ABD Başkanı Donald Trump, BAE lideri Şeyh Muhammed’e, Suudi Veliaht Prensi’nin Sudan’daki Hızlı Destek Kuvvetleri’ne destek iddiaları nedeniyle BAE’ye yaptırım uygulanmasını istediğini aktarmıştır.
Birkaç hafta içinde, iki ülke arasındaki gerilim kamuoyunda daha belirgin hale gelmiş ve yıllarca süren resmi nezaket, açık tartışmalara dönüşmüştür.
Ancak, her iki Körfez ülkesi de ilişkilerini koparma niyetinde olmadıklarını belirtmekte ve ilişkilerini stratejik bir önem taşıdığını ifade etmektedir. Tarihsel olarak, kriz anlarında birlikte hareket etme geleneğine sahiptirler.
Pazartesi günü BAE, yeniden İran saldırılarına maruz kaldığında, Suudi Veliaht Prensi Muhammed, Şeyh Muhammed’i arayarak bu saldırıları kınamış ve BAE’nin güvenliğini koruma sürecinde destek vereceğini bildirmiştir.
BAE’nin OPEC’ten ayrılma kararı, İran ile yaşanan gerilimin bile iki lider arasındaki temel sorunları ortadan kaldıramadığını göstermektedir. Körfez’in bu iki büyük gücü arasındaki mevcut gerilim, bölgenin gelecekteki yönelimini şekillendirmeye aday görünmektedir.
© 2026 The New York Times Company




