

Birleşik Arap Emirlikleri’nin (BAE) OPEC’ten ayrılma kararı, küresel petrol piyasalarında büyük bir etki yaratmanın ötesinde, Orta Doğu’da yeni bir düzenin sinyallerini de vermektedir.
Wall Street Journal ve Reuters gibi önde gelen medya kuruluşlarında yer alan haberlere göre, bu karar, BAE’nin komşusu Suudi Arabistan ile uzun süredir devam eden gerilimlerin görünür hale gelmesi anlamına geliyor.
Arap dünyası ile İsrail arasındaki çatlaklar, uzun bir süredir bölgenin siyasi dinamiklerini şekillendiriyordu. Son yıllarda Abu Dabi ve Tel Aviv, güvenlik iş birliğini güçlendirerek bölgede yeni bir stratejik denge oluşturmayı hedefledi.
WSJ’ye konuşan kaynaklar, İsrail’in en son BAE’ye Demir Kubbe füze savunma sistemi ve bazı askeri birlikler gönderdiğini belirtti.
Bu gelişmeler yaşanırken, BAE, siyasi önceliklerini yeniden şekillendirdiğini gösteren bir adımla OPEC’ten ayrıldığını açıkladı. Bu karar, Körfez liderlerinin Suudi Arabistan’da birlik mesajı vermeye çalıştığı bir toplantı sırasında duyuruldu.
Bu zamanlamanın tesadüf olmadığı ifade ediliyor. Emirlik yetkililerine göre, ayrılma kararı, hem şok etkisi yaratmak hem de “ulusal çıkar her şeyin önündedir” mesajını net bir şekilde vermek amacıyla özellikle bu ana denk getirildi.
Derin bir kopuşun parçası
Siyasi analistler, bu durumun ilişkilerde daha derin bir kopuşun parçası olduğunu belirtiyor. Abu Dabi’nin, Suudi Arabistan’a uyum sağlamaktan ziyade özerkliğe öncelik verdiği ve petrolü de bu özerkliği simgelemek için bir araç olarak kullandığı ifade ediliyor.
Bu ayrışmanın, sadece politikaları değil, aynı zamanda BAE Devlet Başkanı Mohammed bin Zayed ile Suudi Veliaht Prensi Muhammed bin Salman arasındaki ilişkinin kişisel ve stratejik yönünü de etkilediği belirtiliyor.
London School of Economics’ten Fawaz Gerges, Reuters’a verdiği demeçte, “Suudi Arabistan ile BAE ilişkilerinde ciddi bir şeyler oluyor. Düşündüğümüzden çok daha derin bir ayrışma var. Şu anda gördüğümüz şey, Körfez’in en güçlü iki lideri arasında bir tür kopuş.” şeklinde konuştu.
OPEC kararının ekonomik nedenleri
BAE’nin OPEC’ten çıkmasının arkasında yalnızca siyasi nedenler değil, aynı zamanda somut ekonomik ve stratejik faktörler de bulunmaktadır.
Öncelikle, OPEC’in üretim kotaları BAE’nin mevcut üretim kapasitesinin yaklaşık %30’unu etkisiz hale getiriyor. Bu durum, turizm ve iş dünyasındaki gelirlerin savaş kaynaklı baskı altında olduğu bir dönemde önemli bir fırsat kaybı yaratıyor. Petrol gelirini artırma ihtiyacı varken, üretimi sınırlı tutmak Abu Dabi için sürdürülebilir bir seçenek görünmüyor.
OPEC’ten çıkış, BAE için bir “esneklik kazanımı” olarak değerlendiriliyor. Ülke, artık üretimini kendi stratejik önceliklerine göre artırabilir, yani fiyat odaklı yerine hacim odaklı bir politika izleyebilir. Bu da kısa vadede daha fazla nakit akışı sağlama potansiyeli anlamına geliyor.
İkinci bir boyut ise enerji güvenliği. Hürmüz Boğazı’nın İran tarafından fiilen kapanma riski, BAE için doğrudan bir tehdit oluşturuyor. Bu nedenle ülke, petrolünü bu boğaza bağımlı olmadan ihraç edebilmek için alternatif boru hatlarına yatırım yapma çabalarını hızlandırmak istiyor.
Ancak savaş, BAE’nin karşılaştığı tehditlere ve müttefiklerinin güvenilirliğine dair düşüncelerini de değiştirdi. İran, İsrail dahil olmak üzere BAE’ye karşı yaklaşık 2.800 insansız hava aracı ve füze fırlatmış durumda. BAE, sert bir karşılık verme niyetinde olsa da, Körfez’in büyük bir kısmı bu duruma karşı temkinli davranıyor.
Körfez’de ‘tarihin en zayıf duruşu’
Güvenlik kaygıları, savaşın başlamasından bu yana BAE için daha da önemli hale geldi.
BAE Devlet Başkanı danışmanı Anwar Gargash, İran’ın saldırılarına verilen yanıtı eleştirerek, Körfez müttefiklerinin tepkisini değerlendirdi. Verilen yanıtın büyük ölçüde hava savunma sistemleriyle İran füzeleri ve İHA’larını etkisiz hale getirmeye odaklandığını ve bu yaklaşımın “tarihin en zayıf duruşu” olduğunu ifade etti.
Eski ABD müzakerecisi Aaron David Miller, Abu Dabi’nin güvenliğinin belirleyici bir kriz anında yanında kararlı duran iki aktör — İsrail ve ABD’ye — dayanması gerektiği sonucuna vardığını dile getirdi.
İsrail, daha önce satın alınıp kurulan bir hava savunma sistemine ek olarak BAE’ye önleyici füzeler sağladı. Bu durumun “son derece önemli” olduğunu belirten Miller, bunun BAE’nin geçmişte Washington ile ilişkilerini derinleştirme ve İsrail ile güvenlik ortaklığını güçlendirme yönündeki stratejik tercihinin bir yansıması olduğunu ifade etti.
BAE-Suudi Arabistan hattındaki ayrışma derinleşiyor
Bu gibi kararlar, son yıllarda BAE ile Suudi Arabistan arasındaki ilişkilerde meydana gelen kademeli değişimin bir parçası olarak değerlendiriliyor.
2011’deki Arap ayaklanmalarının ardından iki ülke, siyasi İslam’ı sınırlamak, İran ile mücadele etmek ve bölgede istikrarlı bir düzen sağlamak amacıyla iş birliği yaptı.
Ancak bu yakınlaşmanın altında yatan temel asimetri, Suudi Arabistan’ın Körfez gücünün doğal merkezi olarak kendisini görmesi; BAE’nin ise limanlar, finans ve yerel etki ağları üzerine kurulu daha çevik ve ağ temelli bir model izlemesiydi.
Bu baskılar azaldıkça, bu farklılıklar su yüzüne çıkmaya başladı; birlik yerini paralel ve nihayetinde çatışan bölgesel düzen vizyonlarına bıraktı.
Yemen’de Husiler ile hükümet güçleri arasındaki çatışma bu ayrışmayı net bir şekilde ortaya koydu. Ortak müdahale zamanla rekabet eden hedeflere evrildi: Riyad, kendi çıkarlarıyla uyumlu birleşik bir devleti desteklerken, Abu Dabi deniz yollarındaki etkisini güvence altına almak amacıyla güney güçlerini destekledi.
Ayrışma Sudan’a da yansıdı; burada Abu Dabi ve Riyad, iç savaşta karşıt grupları destekleme yoluna gitti.
Rekabet, daha sonra ekonomik ve enerji alanlarına da kaydı ve burada en büyük sonuçlarını doğurdu. Riyad’ın ekonomiyi petrolden uzaklaştırmayı hedefleyen “Vision 2030” programı, yatırım, lojistik ve bölgesel liderlik konusundaki rekabeti artırdı.




