Japonya ile Çin arasında son bir haftada artan siyasi gerilim, yeni haftanın ilk işlem gününde finans piyasalarına belirgin bir şekilde yansıdı. Çin hükümetinin vatandaşlarına “Japonya’ya seyahat etmeyin” uyarısında bulunması ve öğrencilere Japon üniversitelerine kaydı yeniden gözden geçirme çağrısı, Tokyo borsasında turizm ve perakende sektöründeki önemli oyuncuları olumsuz etkiledi.
Pazartesi sabahı işlem saatlerinde, Tokyo borsasında gözlemlenen düşüşler dikkat çekti:
- Shiseido hisseleri %9 değer kaybetti,
- Takashimaya %5’in üzerinde bir düşüş yaşadı,
- Uniqlo’nun sahibi Fast Retailing %4’ün üzerinde geriledi.
Çin, Japonya’ya gelen turistler arasında en büyük paya sahip konumda. Çinli ziyaretçilerin kozmetik, giyim ve elektronik alışverişindeki yüksek harcamaları göz önüne alındığında, Pekin’in seyahat uyarısının ekonomik etkileri hemen hissedilmeye başlandı.
Kriz nasıl başladı?
Gerilim, Japonya Başbakanı Sanae Takaichi’nin 7 Kasım’da parlamentoda yaptığı açıklamalarla tetiklendi. Muhafazakâr bir çizgideki Takaichi, Çin’in Tayvan’a olası askeri müdahale girişimlerinin “Japonya için varoluşsal bir tehdit” oluşturabileceğini ve Japon Öz Savunma Kuvvetleri’nin duruma müdahil olabileceğini ifade etti.
Bu ifadeler, Takaichi’nin Liberal Demokrat Parti içindeki sağ kanadın görüşlerini yansıtsa da, Pekin açısından Japonya’nın Tayvan konusunda askeri angajmana kapı aralaması “kırmızı çizgi” olarak değerlendiriliyor.
Çin, bu duruma hızla diplomatik bir sertlikleJaponya’yı seyahat etmemeleri konusunda uyarı yapıldı, ardından Japon üniversitelerine gitmeyi planlayan öğrencilere “kararınızı yeniden gözden geçirin” çağrısı yapıldı.
Hafta sonunda, Çin sahil güvenliği, iki ülke arasındaki ihtilaflı Senkaku/Diaoyu Adaları çevresinde devriye gezerek tansiyonu daha da artırdı. Aynı günlerde, Pekin ve Tokyo karşılıklı olarak büyükelçilerini dışişleri bakanlıklarına çağırarak sert açıklamalarla tepkilerini dile getirdi.
Tokyo: Politika değişikliği yok
Japonya Dışişleri Bakanlığı Asya ve Okyanusya Bürosu Genel Müdürü Masaaki Kanai, gerilimi azaltma amacıyla Salı günü Pekin’de Çinli muadili Liu Jinsong ile görüşecek. Tokyo’nun iletmeyi planladığı ana mesaj, Takaichi’nin sözlerinin Japonya’nın resmi güvenlik doktrini açısından bir değişiklik anlamına gelmediği olacak.
Japonya’nın resmi tutumu hâlâ 1972’deki ortak bildirgeye dayanıyor: Tokyo, Çin’in “Tayvan, Çin Halk Cumhuriyeti’nin ayrılmaz parçasıdır” tezini “anladığını ve saygı duyduğunu” ifade ediyor.
Bu çerçevede Japonya, askeri güç kullanımını yalnızca “ülkenin hayati çıkarlarının tehdit edilmesi” durumunda kabul ediyor. Hükûmet, Takaichi’nin ifadelerinin bu sınırları aşmadığını vurguluyor.
Dostane Apec fotoğrafı, birkaç gün sonra kriz haberine dönüştü
İronik bir şekilde, Takaichi açıklamalarını yapmadan birkaç gün önce Apec zirvesinde Çin lideri Şi Cinping ile ilk kez bir araya gelmiş ve iki tarafın mesajları “yapıcı” olarak nitelendirilmişti.
Ancak Tayvan meselesi, iki ülke ilişkilerinin en hassas noktasını oluşturmaya devam ediyor. Çin, Japonya’nın 1895–1945 yılları arasında Tayvan’ı işgal ettiğini de hatırlatarak, bu konudaki güç kullanma seçeneğini her fırsatta gündeme getiriyor.
Ekonomik bağımlılık ve tarihsel güvensizlik: Kırılgan bir denge
Çin ve Japonya, birbirlerinin en önemli ticaret partnerleri olsalar da, tarihsel güvensizlik, millî kimlik politikaları ve bölgesel askerî rekabet, ilişkilerin kırılgan kalmasına neden oluyor.
Bu bağlamda, turizm uyarısı yalnızca ekonomik bir tehdit değil; Pekin’in diplomatik baskı unsuru olarak yumuşak güç araçlarını nasıl kullanabileceğini de gözler önüne seriyor.
Hafta içerisinde gerçekleştirilecek üst düzey temaslar, gerilimin nasıl bir yöne evrileceği konusunda belirleyici bir rol oynayacak.
Kaynak: Gazete Oksijen




